Winkelmand

Artikelen

Zwermintelligentie, een boodschap voor onze regering

Zwermintelligentie is een vorm van intelligentie die gebaseerd is op collectief gedrag van gedecentraliseerde, zelf organiserende systemen die voortdurend met elkaar in verbinding zijn. Zwermintelligentiesystemen bestaan doorgaans uit een populatie die interageren met elkaar en hun omgeving. Deze gezamenlijke interacties zorgen voor een globaal intelligent en verbonden gedrag.

Recentelijk gaf ik een presentatie waarin ik verwees naar het verschijnsel zwermintelligentie. Als voorbeeld geef ik dan de spreeuwenzwerm. Een grote groep vogels die naar willekeur bewegen maar elkaar niet in de weg vliegen. Waarbij elke vogel aanvoelt welke richting het op gaat en intuïtief bij elkaar blijft.

Walvissen en collectief gedrag
Vanuit de toehoorders kwam de vraag hoe het dan komt dan een grote groep walvissen strandde op de Australische kust. Ik ben geen bioloog en kan daar het antwoord niet op geven. Wel zette de vraag mij aan het denken in relatie tot ons collectieve gedrag tijdens deze corona crisis. Waarom bewegen we niet allemaal in dezelfde richting en waarom zijn er groepen heel erg meegaand in de maatregelen en andere groepen juist helemaal tegen. Waarom is er zoveel verzet?

“Als mens interageren wij voortdurend met elkaar en met onze omgeving. Om mensen zover te krijgen dat ze allemaal in dezelfde richting bewegen is het belangrijk dat er gewerkt wordt vanuit een eenduidige zienswijze, dat er vertrouwen heerst over de gekozen visie en richting en dat ze dezelfde informatie delen.”

Als mens interageren wij voortdurend met elkaar en met onze omgeving. Om mensen zover te krijgen dat ze allemaal in dezelfde richting bewegen is het belangrijk dat er gewerkt wordt vanuit een eenduidige zienswijze, dat er vertrouwen heerst over de gekozen visie en richting en dat ze dezelfde informatie delen. Precies daar schuilt de onvolkomenheid tijdens de huidige corona-crisis. Toen aan het begin van deze crisis minister-president Rutte zijn eerste persconferentie gaf en maatregelen aankondigde, stond het parlement en de Nederlandse bevolking voor de overgrote meerderheid achter hem. Rutte werd geprezen om zijn leiderschap en iedereen ging zich braaf aan de regels en voorschriften houden.

Dat is een totaal ander beeld dan nu, waarin verzet massaal aanwezig is, de neiging om regels te negeren alleen maar groeit en we elkaar bijna meer oproepen tot verzet dan tot vereniging.

Verwarring
Dat heeft alles te maken met de verwarring die geleidelijk groeide naarmate de duur van de crisis toenam en de crisis daarna begon in te binden. Informatie kenmerkte zich door gebrek aan eenduidigheid. Adviezen werden tegenstrijdig. De wetenschappelijke bevindingen waar voorschriften op geënt waren ontbraken of waren tegenstrijdig en steeds meer afwijkende denklijnen over de nut en de noodzaak van maatregelen kregen volgelingen, met als gevolg dat op dit moment niemand het meer weet en dus iedereen zijn eigen gang maar gaat. De Nederlandse bevolking is verdeeld en er ontstaan groepen van felle tegenstanders, groepen, waaronder specialisten, met een totaal andere mening dan de overheid, groepen die weer andere denkers en verkondigers volgen en groepen die oproepen tot verzet en tot het ons bevrijden van deze regering.

“Voorbeeldgedrag ontbreekt. Vaagheid alom. En in zo’n situatie gaan mensen zich afvragen waarom ze dit leiderschap nog zouden volgen.”

We zien dit ook regelmatig gebeuren binnen organisaties en een primaire reactie is dan dat de leiding zich afvraagt waarom dat gebeurt. Hetzelfde geldt voor Mark Rutte, Hugo de Jonge, het OMT en het RIVM. Ze snappen er niets van. Want, en dan komen ze weer met feiten, de besmettingen nemen toch in ernstige mate toe? Hun antwoord? Herhalen wat ze altijd geroepen hebben en weer nieuwe en strengere regels afkondigen. Ze luisteren niet naar alles wat gezegd wordt en al de vragen die gesteld worden. Ze zijn doof voor de behoefte aan duidelijkheid en eenduidigheid. Ze blijven zich verdedigen en kruipen steeds verder weg in hun loopgraven.

Begin met luisteren
De oplossing van dit probleem of de kunst om iedereen weer in het ‘gareel’ te krijgen is net zo simpel als dat deze moeilijk is. Het begint met luisteren. Wat is er aan de hand? Wat wordt er allemaal gezegd? Waar zit de pijn? Waarom willen ze het niet meer begrijpen? De eenduidigheid van hun informatie ontbreekt. Informatie die gegeven wordt spreekt elkaar tegen. Onderbouwing ontbreekt. Bewijsvoering loopt spaak. Degene die het zouden moeten weten, zitten niet meer op één lijn. Er wordt bewust en moedwillig gelogen over feiten en daden. Voorbeeldgedrag ontbreekt. Vaagheid alom. En in zo’n situatie gaan mensen zich afvragen waarom ze dit leiderschap nog zouden volgen.

Begin met excuus
Ondertussen neemt de schreeuw dat het noodzakelijk is de regels te volgen en te handhaven alleen maar toe. De tweede golf is dan de angstroep die gebruikt wordt om iedereen toch maar weer in het keurslijf te krijgen. Terwijl een simpel excuus over de onjuistheden of de plank mis hebben geslagen uitblijft. De oplossing is eenvoudig: begin met excuus, wordt transparant, deel alle informatie op een eenduidige manier en zorg voor eenduidigheid op alle fronten en in alle besluiten. Zolang dat niet gebeurd is blijft het dweilen met de kraan open.

Het is in deze tijd belangrijk die zwermintelligentie opnieuw te borgen. Laten we hopen dat onze overheid daartoe in staat is en we straks niet weer in het gareel moeten gaan lopen door externe factoren, zoals overstromende IC-afdelingen, overwerkte begrafenisondernemers, overwerkte mensen in de zorg en massale besmettingen. Dan heeft het virus pas echt gewonnen omdat deze dan de leiding over de zwermintelligentie heeft genomen in plaats van onze landsbestuurders.

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant-Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.