Artikelen

De zes pijlers voor integrale zorg

Het is tijd dat we ons denken over ziekte en gezondheid gaan verschuiven van ‘gezondheid als afwezigheid van ziekte’ en het ‘repareren van het zieke lichaam’ naar ‘positieve gezondheid’: het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven[1]. Voorlopers binnen de wetenschap begrijpen steeds beter hoe ons fysieke, emotionele, mentale, spirituele en sociale welzijn sterk met elkaar samenhangen[2]. Maar deze nieuwe en meer adequate visie is helaas nog geen gemeengoed, zoals veel patiënten aan den lijve meemaken.

De zorg houdt ons ziek

Afgelopen weken werd het Tegenlicht fragment rond chirurg en schrijver Emma Bruns veelvuldig gedeeld op facebook. Haar boodschap werd gehoord. Zij had maar twee en halve minuut nodig om te zeggen waar het op staat: de zorg draait op een verdienmodel rond ziekte[3]. Daar worden en blijven we met elkaar letterlijk en figuurlijk ziek van.

Emma legt uit: “Soms voelt het alsof we als samenleving heel ver weg zijn geraakt van waarvoor zorg ooit bedoeld was. Daar waar gezondheid centraal zou moeten staan in ons leven, draaien we vandaag de dag op een verdienmodel dat gebaseerd is op ziekte. Zorgverzekeraars, de farmaceutische industrie en zelfs de ziekenhuizen hebben baat bij zoveel mogelijk patiënten. Hoe meer zieke mensen, hoe meer geld.”

De zorgkosten stijgen

Zorgverzekeraars zijn een belangrijke speler geworden in de markt van de zorg. Een van de oorzaken van het verdienmodel is gelegen in de introductie van één basisverzekering voor alle Nederlanders in 2006. Het ziekenfonds werd toen afgeschaft en er kwamen landelijke richtlijnen voor zorgverzekeraars die het basispakket en aanvullende zorgpakketten gingen aanbieden. Concurrentie werd het sleutelbegrip. De verwachting was dat hierdoor de kosten van de gezondheidszorg en de premies laag zouden blijven. Niets is minder waar gebleken. Er is nauwelijks sprake van concurrentie: ruim 90 procent van de markt is in handen van vier concerns (Achmea, VGZ, CZ en Menzis, die ieder meerdere labels voeren onder andere namen). Toch geven zorgverzekeraars jaarlijks honderden miljoenen uit aan reclame en klantenbinding.

Zorgverzekeraars maken winst, willen beslissen waar de consument zorg krijgt en gaan op de stoel van artsen zitten. Het belangrijkste: het werkt niet. Op dit moment kost de zorg in Nederland per inwoner 5100 euro per jaar. De verwachting is dat dat in 2040 is opgelopen tot 9600 euro.[4] Daarom zijn er ook voorstellen om de basisverzekering weer publiek te regelen. In het huidige systeem is de macht en invloed van gevestigde instituties groot en hebben mensen en uitvoerend professionals weinig te zeggen. Terwijl zij juist vaak erg goede ideeën over de zorg hebben.

We zijn steeds langer ziek

We leven tegenwoordig gemiddeld steeds langer en dat laten we onszelf maar al te graag als ‘goed nieuws’ vertellen. Daar staat tegenover dat we steeds langer met chronische ziektes kampen en dat ons netto aantal gezonde levensjaren afneemt[5]. De meeste van deze ‘welvaartsziekten’ worden veroorzaakt door leefstijl: slaap, lichamelijke activiteit, ontspanning en voeding. Eén op de drie Nederlanders heeft slaapproblemen[6], minder dan de helft van de volwassenen voldoet aan de ‘Nederlandse Norm Gezond Bewegen’[7] en slechts een kwart van de bevolking haalt de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad.[8] Om maar een aantal van deze leefstijl gerelateerde ‘welvaartsziekten’ te noemen: in Nederland hebben 1,1 miljoen mensen diabetes mellitus (verwacht 1.3 miljoen in 2025), heeft 14.2% van de volwassenen obesitas (meer dan verdubbeld in de afgelopen 25 jaar), is 1 op de 7 kinderen nu te dik en is 13% van de werkende bevolking overspannen.[9]

Als jij de baas zou zijn van de zorg

Rob interviewde 33 uiteenlopende zorgprofessionals, werkzaam in of aan de rand van het zorgsysteem met als enige vraag “Wat zou jij doen als je de baas zou zijn van de zorg?” De resultaten hiervan bracht hij uit in het boek ‘Als ik de baas zou zijn van de Zorg’. We geven een kleine greep uit de reacties. Teun Teunis, chirurg in opleiding en oprichter van PATIENT+: “Zorgen dat zorgverzekeraars gezamenlijk durfkapitaal beschikbaar stellen voor zorginnovaties.” Jaap Maljers, zorgondernemer en investeerder in de zorg: “Regelen dat zorg vrij verkrijgbaar is buiten het basispakket.” Ivan Wolffers, Emeritus hoogleraar Gezondheidszorg: “Alle tussenpersonen uit beslissingsbevoegde posities halen.” Juglen Zwaan, orthomoleculair voedingsdeskundige: “Stoplicht systeem op levensmiddelen plaatsen.” Corinne van den Bergh, spraak- en taalpatholoog op een neurologie afdeling: “Oog hebben voor de angst en woede die leeft onder de werknemers en patiënten.” Ten slotte Emma Bruns, die ook één van de 33 ‘bazen van de zorg’ was: “De minister-president bellen en vragen om de Nederlands omgeving gezonder te maken.”

De zes pijlers van integrale gezondheidszorg

Met deze interviews wilde Rob onderzoeken wat een mogelijke reden is voor net zo vastlopen van de ontwikkeling in de zorg. Je zou haast denken dat er zo weinig vooruitgang is, doordat we het vanwege al onze verschillende achtergronden en disciplines niet met elkaar eens zijn. Rob concludeerde dat niets minder waar bleek.

Hoewel de ‘33 bazen van de Zorg’ verschillende accenten leggen, blijkt iedereen (verrassend genoeg) hetzelfde uitgangspunt te hebben: willen bijdragen aan de gezonde mens. Daarnaast blijken er ook zes duidelijke gemeenschappelijke pijlers uit te destilleren, voor de weg voorwaarts. Pijlers die het raamwerk lijken te zijn voor een werkelijk integrale gezondheidszorg.

  1. Patiënt-gecentreerde zorg: ‘de patiënt en zijn beleving staan centraal’

Zorg waarbij de eigen regie wordt gestimuleerd, mensen goed zijn geïnformeerd, zelf bepalen op welke manier ze ondersteund willen worden en de baas zijn over hun eigen zorgbudget. Een behandeling met aandacht voor het lichaam, de geest en de omgeving. Zorg waarbij cliënten naast inhoudelijke deskundigheid ook aandacht en compassie ervaren in hun contact met de zorgverleners.

  1. Preventieve zorg: ‘voorkomen is beter dan genezen’

Zorg waarbij de nadruk ligt op preventie in plaats van curatie, met (financiële én behandel) incentives voor het gezond blijven in plaats van het ziek houden/beter maken. Zorg waarbij we investeren in de bewustwording en kennis van een gezonde leefstijl, waarbij we de eigen verantwoordelijkheid stimuleren.

  1. Integratieve zorg: ‘samenwerking tussen reguliere en complementaire geneeskunde’

Zorg waarbij kennisverbreding (via hoogwaardige opleidingen) en samenwerking (via o.a. gezondheidscentra) tussen reguliere en complementaire genezers wordt gestimuleerd. Therapieën die gericht zijn op preventie (financieel en fiscaal) worden bevoordeeld boven medicamenteuze therapieën.

  1. Onafhankelijke zorg: ‘zonder perverse prikkels’

Een zorgstelsel dat geen banden heeft met de (farmaceutische en voeding) industrie, waarin bestuurders niet financieel gedreven zijn en waarbij een gezond leven leidend is boven de lobby. Zorg met een transparant en open deur beleid richting politici, journalisten en het grote publiek.

  1. Innovatieve zorg: ‘technologie in dienst van cliënt en zorgverlener’

Zorg waarbij de drempel om innovaties te implementeren, laag is. Die innovaties zijn erop gericht om de cliënten zelfredzamer en onafhankelijker te maken, om medewerkers van belastende werkzaamheden te ontlasten en om behandelresultaten meetbaar te maken.

  1. Inclusieve zorg: ‘rekening houdend met mens en milieu’

Zorg die niet vervuilt of verspilt, zorg die klimaatneutraal is en zich verantwoordelijk voelt voor het welzijn van haar eigen medewerkers en die van al haar toeleveranciers (in binnen- en buiteland). Deze zorg richt zich op ieder mens en sluit niemand uit.

Hoogste tijd voor een integrale benadering

Terugkijkend in de geschiedenis zien we een ontwikkeling van natuurlijke geneeskunst naar onderzoek en medische technologie. In de moderne wereld is de focus gericht op het beter maken van de patiënten en is er een groot vertrouwen dat uiteindelijk iedere ziekte overwonnen kan worden. Halverwege de vorige eeuw ontwikkelde zich een nieuw paradigma waarin de mens zelf centraal werd gesteld, samen met zeggenschap van patiënten over hun behandeling. Ook groeide de aandacht voor complementaire geneeskunst. De zorgvoorzieningen werden uitgebreid met oplopende kosten als gevolg. Een échte oplossing hiervoor kwam er niet. Keuzes werden niet gemaakt. Als reactie op de dreiging van een onbetaalbaar wordende zorgsector is de overheid rond de eeuwwisseling teruggevallen in traditioneel denken: meer regels/protocollen én marktwerking. Dit heeft geleid tot veel bureaucratie waardoor de zorg in feite duurder wordt en het moeilijker wordt voor patiënten om invloed te hebben.

We kunnen ook een andere kant op. Vanuit een integraal perspectief kan de waarde van alle voorafgaande benaderingen erkend en geïntegreerd worden in nieuwe oplossingen. Gezondheid en heelheid als uitgangspunten voor een nieuw zorgstelsel leveren nieuwe, andere mogelijkheden op[10].  Dit kunnen we bijvoorbeeld zien aan de organisatie van Buurtzorg Nederland die goedkopere en kwalitatief hogere zorg levert door de managers de laan uit te sturen en de professionals weer de regie in handen te geven. We zien het aan de vele initiatieven om gezond leven en werken te stimuleren zodat mensen minder ziek worden. WE zien het aan de vernieuwde (media)aandacht voor ouderenzorg, door toedoen van o.a. Hugo Borst.

Er is veel expertise en ervaringsdeskundigheid beschikbaar die veel vernieuwing kan opleveren als deze gekoppeld wordt aan een effectieve en efficiënte aanpak. Wat we nodig hebben, is een andere manier van denken en leiders die zich inzetten voor het grotere geheel.

Auteurs: Rob van Drunen en Leida Schuringa

 

SPECIALE AANBIEDING VOOR DE LEZERS VAN PIONIERS MAGAZINE: €8,50 i.p.v. €11

Bestel het boek ‘Als ik de baas zou zijn van de Zorg’ via www.alsikdebaaszouzijnvan.nl/bestel. Gebruik de actiecode: pioniersmagazine en je betaalt slechts €8.50 i.p.v. €11 per boek (excl. bezorgkosten). Wil je een groot aantal boeken bestellen, bijvoorbeeld als inspiratiegeschenk voor deelnemers van een congres of als kerst-/eindejaarcadeau voor uw collega’s, neem dan contact op met Rob van Drunen via info@robvandrunen.com.

Bronnen en verwijzigingen:

[1] Hubert M, Knottnerus JA, Green L, et al. How should we define health? Br Med J 2011;343:235-7.

[2] Goswani, A., ‘De kwantumdokter. De nieuwe wetenschap van gezondheid en genezing’, 2007.

[3] Je kunt het Tegenlicht fragment hier bekijken: https://www.vpro.nl/speel~WO_VPRO_11306876~ziekte-als-verdienmodel~.html

[4] Aldus Rob Baltussen, hoogleraar gezondheidseconomie aan het RadboudUMC en deskundig op het gebied van keuzes in de gezondheidszorg, in een informatiefilmpje van het Burgerforum, oktober 2017

[5] Eurostat, Healthy Life Years at birth in the Netherlands (2015)

[6] GfK marktonderzoek (2015)

[7] Leefstijl en (preventief) gezondheidsonderzoek, CBS (2015)

[8] Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, CBS i.s.m. RIVM (2015)

[9] https://www.volksgezondheidenzorg.info

[10] Zie o.a. Dr. Ir Jan-Willem van Aalst en Anja Wolters: Heelheid, lexicon voor positieve gezondheid, 2016

Rob van Drunen

Rob van Drunen (1985) is een van de jongste redacteuren van Pioniers Magazine. Nadat hij jarenlang als zogenaamde ‘high potential’ de steile carrièreladder beklom, raakte hij in een burn-out. Achteraf onvermijdelijk en een cruciaal keerpunt in zijn leven. Daarna heeft hij zich toegewijd aan de taak die voor hem lijkt weggelegd: het stimuleren van persoonlijke en collectieve bewustzijnsontwikkeling. Omdat hij gelooft dat dit aan de basis ligt van alle ecologische, ethische, politieke en financiële uitdagingen van deze tijd. Rob is een trotse multipotentialite en volgens de oudere generatie pioniers iemand met ‘deep wisdom’. Rob is o.a. samensteller van het boek ‘Als ik de baas zou zijn van de Zorg’, initiatiefnemer van The Therapy Club, oprichter van Mannenkracht en Manifestatie Coach voor ondernemers in bewustwording. Rob is zelf nooit uitgeleerd en volgde al opleidingen op het gebied van Internationale Bedrijfskunde, Leiderschap, Zoöantropologie, Spiral Dynamics, Lichaamsgerichte Psychotherapie, Medische Basiskennis en Transformatieve Yoga.