Winkelmand

Artikelen

Waarom het stimuleren van vrouwelijk leiderschap je 300 jaar terug in de tijd zet

Een paar maanden geleden werd ik als nieuw rolmodel gevraagd voor een organisatie voor vrouwelijk leiderschap. Ze zochten sterke leiders onder vrouwen en kwamen bij mij uit. In eerste instantie voelde ik me gevleid door de vraag, toch heb ik vriendelijk bedankt voor de eer, zéker na wat research op hun website. De meest mooie en sexy plaatjes van vrouwen stonden op de homepage, maar ik wist het al snel behoorlijk zeker: dit is een hele grote stap achteruit als we zo naar vrouwen willen kijken en denken dat vrouwen op deze manier krachtige leiders worden. Toch zijn veel mensen ervan overtuigd dat het de volgende stap is voor vrouwen om meer je vrouwelijke eigenschappen te laten zien binnen leiderschap.

Vrouwelijkheid als essentie of gewoonte?

Het gangbare geluid is dat vrouwen betere leiders zijn dan mannen vanwege hun vrouwelijke eigenschappen of kwaliteiten die meer gericht zijn op samenwerken en het streven naar harmonie. Volgens de Dalai Lama zouden vrouwen zelfs een veel grotere rol moeten spelen bij het verspreiden van compassie. De vrouwelijke eigenschappen die we veelal typeren als sensitiviteit, zorgzaamheid, kwetsbaarheid, zachtheid, mildheid, invoelingsvermogen, hartelijkheid, bescheidenheid en tact worden in de meeste gevallen nog steeds toegeschreven aan vrouwen.

Ik ben van mening dat vrouwelijkheid niet de essentie is van de vrouw, net zoals mannelijkheid dat niet is voor de man. De eigenschappen die we toedichten aan mannen of vrouwen zijn menselijke kwaliteiten en eigenschappen die zowel een man als een vrouw kan ontwikkelen. Dat is ook wat de tijd ons laat zien.

Volgens Elizabeth Debold, een wereldwijde autoriteit op het gebied van vrouwenontwikkeling, komt het woord “vrouwelijk” voor het eerst in onze taal voor rond 1700 na Christus. Onze identiteit als vrouw is gevormd door onze historie als mens, en is voortgekomen uit onze cultuur, door onze biologische rollen. Het lijkt er meer op dat vrouwelijkheid een gewoonte is in plaats van de essentie van de vrouw.

Invloed van cultuur

Waarom zijn deze eigenschappen of kwaliteiten dan niet onze essentie? We worden niet geboren als vrouw, we worden een vrouw door de invloed van cultuur. We hebben rollen op ons genomen door de interactie tussen mensen. We beïnvloedden elkaar en doen dat nog steeds. Onze levensomstandigheden zorgen voor het telkens verder ontwikkelen van wie we zijn als vrouw. Wanneer we in de geschiedenis duiken, zien we dat onze rollen als moeder en als minnares, waarover ik schrijf in mijn artikel “Pionieren voorbij nodig zijn en begeerd willen worden”, waren gekoppeld aan de noodzaak om te overleven, om kinderen te baren en de mensheid vooruit te helpen. De hiërarchische structuur van het feodale systeem in de Middeleeuwen, waarin God bovenaan stond, daarna de koning, de adel en daarna pas het volk, valt uit elkaar. De plek van de vrouw in de maatschappij was in deze tijd compleet congruent aan de biologische rollen die we hadden als vrouw. Vrouw zijn werd gevierd en geëerd. Met de val van het feodale systeem, wordt de relatie God tot mens dezelfde als die van man tot vrouw. De moderne tijd doet zijn intrede zo tussen 1500 en 1700. Het is niet verwonderlijk dat er toen een splitsing is gekomen en de termen mannelijk en vrouwelijk zijn opgenomen in onze taal. De afstand van God tot mens wordt gezien als een grote en die zien we weerspiegeld in het nadrukkelijker opsplitsen tussen mannen en vrouwen.

Interactie telt

Als je kijkt naar apensoorten die aan ons als mens verwant zijn, zoals de chimpansees en de bonobo’s, zie je hele andere hiërarchische structuren en ander gedrag dan dat wij als vrouwelijk of mannelijk betitelen. Bij de bonobo’s hebben de vrouwtjes het voor het zeggen en zijn mannen ondergeschikt. Bij chimpansees lijkt het alfa mannetje de baas en lijkt hij te zorgen voor het nageslacht, maar onderzoek wees opmerkelijk genoeg uit dat de vrouwtjes zich lieten bevruchten door meerdere mannetjes van buiten de groep. Men vermoedt dat het afhankelijk is van hoe men aan voedsel kan komen hoe een cultuur zich zal ontwikkelen en hoe de rollen verdeeld worden. Bij de Bonobo’s is het makkelijk om aan voedsel te komen, bij de chimpansees is dat wat moeilijker en daar zie je dus weer hele andere rolpatronen ontstaan.

“Het zou dus goed mogelijk kunnen zijn dat de hormonale veranderingen volgen op een verandering van rollen en dat cultuur dus veel meer impact heeft dan we tot nu toe voor mogelijk hebben gehouden.”

De universiteit van Groningen deed een aantal jaren geleden een onderzoek bij apen waaruit bleek dat vrouwtjes apen dominanter waren wanneer er meer mannetjes waren. Het bleek dat er geen sprake was van dominante genen bij mannetjesapen, zoals eerder altijd werd gedacht, maar dat de vrouwtjes meer vertrouwen kregen doordat iets goed werkte in de interactie. We noemen dat zelforganisatie. Hierdoor gingen zij ander gedrag vertonen. Het is dus geen vanzelfsprekendheid dat vrouwelijkheid genetisch is bepaald en vrouwen over vaststaande eigenschappen of kwaliteiten beschikken. Ook bij onze waarschijnlijke “voorouders” heeft interactie en de vorming van cultuur een veel grotere impact dan we altijd gedacht hebben.

In 2011 deed de Amerikaanse Northwestern University een onderzoek naar de testosteronspiegel van mannen die een kind hadden gekregen. Het bleek dat hoe meer zorgtaken een vader op zich nam, hoe minder testosteron er werd aangetroffen. Het zou dus goed mogelijk kunnen zijn dat de hormonale veranderingen volgen op een verandering van rollen en dat cultuur dus veel meer impact heeft dan we tot nu toe voor mogelijk hebben gehouden.

Nieuwe waarden in een nieuwe tijd

Door het feminisme hebben we een goede bodem kunnen leggen voor wie we graag zouden willen zijn als vrouw. We hebben keuzevrijheid, stemrecht, we hebben de keus voor wel of geen kinderen en we kunnen studeren wat we willen. We hoeven niet meer te overleven in onze cultuur. In feministische stromingen van tegenwoordig wordt er naar mijn idee nog teveel gekeken naar het verschil tussen man en vrouw. Leiderschap is in eerste instantie erg mannelijk geworden. Dat was tot voor kort een prima stap. Toen ik zelf als leidinggevende werkte, vaak tussen mannelijke collega’s, leerde ik vrij snel om al die zogenaamde “mannelijke” eigenschappen in te zetten in mijn werk. Ik kan dan ook analytisch zijn, daadkrachtig, besluitvaardig en direct. Andersom leerden ook mannen om meer invoelend te zijn. Het is mijn mening dat we nu een volgende, nieuwe stap kunnen maken.

We leven in een boeiende periode waarin de technologie zich razendsnel ontwikkelt, waarin de oude waarden waarop de economie en politiek zijn gestoeld, hun langste tijd hebben gehad en waarin de maatschappij alsmaar transparanter wordt. Alle vanzelfsprekendheden worden op de proef gesteld en er is meer complexiteit dan ooit op allerlei gebieden. Onze veranderende levensomstandigheden vragen veel meer dan alleen compassie, zij vragen een nieuw soort kompas! Een richting die we nog niet kennen. Daar staan we niet alleen als vrouw voor, maar veel meer als mens, zowel mannen als vrouwen dus. Er is een groeiende behoefte aan meer betekenis in het leven. We hebben behoefte aan verdieping, aan zingeving en dat is hoe ik er ook naar kijk: juist in deze onstuimige en misschien onzekere tijden, is het noodzakelijk om te kijken naar wat er werkelijk toe doet. Wat is er nu écht belangrijk? Daarom is het zo goed om te zien wie jij zelf bent in essentie. Want alleen zo kun je bijdragen aan iets groters dan jijzelf.

“Het is tijd om zelf te kiezen welke kleur je wilt geven aan maatschappelijke vraagstukken, maar het helpt om vanaf nu blanco te kijken naar wie je bent als vrouw: iemand met een oneindig potentieel en talloze keuzemogelijkheden in plaats van iemand met voorgeprogrammeerde gewoonten.”

Dus wat als vrouwelijkheid niet de essentie is van jou als vrouw? Wat is het dan wel? Het is tijd om de nieuwe waarden als creativiteit en zingeving te gaan leven als gedeelde collectieve waarden. Juist door stil te staan bij de essentie van wie we zijn als vrouw, komt er creativiteit (creatiekracht) vrij, de ruimte om te denken, te fantaseren en vorm te geven hoe jij iets kunt bijdragen op een nieuwe manier, aan een wereld die antwoorden nodig heeft. Het is tijd om zelf te kiezen welke kleur je wilt geven aan maatschappelijke vraagstukken, maar het helpt om vanaf nu blanco te kijken naar wie je bent als vrouw: iemand met een oneindig potentieel en talloze keuzemogelijkheden in plaats van iemand met voorgeprogrammeerde gewoonten. Sta er maar eens bij stil: dit is een tijd die er nog nooit eerder was. Leiderschap krijgt een nieuw gezicht wanneer je iets doet wat nog nooit heeft plaatsgevonden. Voor die keuze staan we nu. Onze cultuur kan veranderen wanneer steeds meer vrouwen inzien dat ze los kunnen komen van de verwachtingen van hun omgeving, al is het nog zo dwingend of complex wat anderen van ons vragen.

Ons mens zijn als grootste kompas.

Jouw essentie is wie jij als mens bent, gegrond in oneindige mogelijkheden en verandering. Vanuit mijn eigen ervaring ontdekte ik dat ik, na een jarenlange zoektocht naar wie ik ben, uiteindelijk een antwoord vond. Eerst door een diep fundament te vinden door middel van meditatie, maar daarna bleek voor mij ontwikkeling en de alsmaar voortdurende drive tot verandering zo’n stabiele factor, dat ik leerde dat dit de diepere kern is van ons bestaan. Vanuit de stilte en de verruiming die je kunt ervaren tijdens meditatie, ontstaat er uit het niets een levensimpuls, die ik een evolutionaire impuls noem. Het is een levenskracht die wil ontwikkelen, die iets wil creëren en die steeds nieuwsgierig blijft naar wat er allemaal mogelijk is. Ik wil elke dag begrijpen en ontdekken waarom ik hier op de aarde ben en wat ik daaraan kan bijdragen.

Ons mens zijn is ons grootste kompas. Het vraagt dat je bovenal je bestaande rolmodellen loslaat, je voorbeelden van hoe je iets zou kunnen doen. Je kunt erop vertrouwen dat verandering komt wanneer jij jouw creativiteit aanboort. Wanneer iets nog niet is gebeurd, ben jij zelf de vooruitloper, wanneer je de verantwoordelijkheid voor de toekomst voelt en ernaar wilt handelen. Wat mij helpt is om zo groot mogelijk te kijken: wat is er nu nodig in een situatie als deze waar ik in zit? Niet langer mijn eigen gevoel of verlangens staan hiermee op de voorgrond maar die van een groter geheel. Wanneer ik dat grotere plaatje dan invul, wordt wat ik zelf nodig heb als vanzelf in dit grotere plaatje opgenomen. Ik weet zeker dat vrouwen veel meer impact krijgen wanneer zij deze nieuwe waarden als creativiteit en zingeving integreren in hun leven.

“Mannen en vrouwen hebben getoond dat ze in staat zijn om het hele scala aan menselijke eigenschappen te ontwikkelen. Dicht je ze toe aan uitsluitend vrouwen of mannen, dan doe je de mensheid ernstig tekort.”

De afgelopen 300 jaar is er veel veranderd. Het onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke eigenschappen hebben we te lang gelabeld aan onze biologische rollen. Blijf je leiderschap onderscheiden door het alleen al vrouwelijk leiderschap te noemen, dan was dat 300 jaar geleden absoluut gepast, maar tegenwoordig niet meer. Mannen en vrouwen hebben getoond dat ze in staat zijn om het hele scala aan menselijke eigenschappen te ontwikkelen. Dicht je ze toe aan uitsluitend vrouwen of mannen, dan doe je de mensheid ernstig tekort. Het blijven stimuleren en benoemen van ‘vrouwelijk leiderschap’ met de daarbij behorende uiterlijke beelden zitten sterk in onze cultuur ingesleten.

Nu er aanwijzingen zijn dat interactie en veranderende levensomstandigheden meer cruciaal zijn dan biologie en hormonen is het tijd om opnieuw invulling te geven aan de leiderschapsfuncties die vrouwen bekleden. Dat zal een veel meer androgyn beeld geven dan we tot nu toe gewend waren.

Wil jij een nieuwe stap maken als vrouw in leiderschap? Op 21 december start de leergang Vrouwen in Leiderschap waarin je een overview krijgt van de ontwikkeling van ons bewustzijn als vrouw en hoe je de oude behoeften van nodig zijn en begeerd willen worden nog steeds herkent in het dagelijks leven als leider. Je leert hoe je deze met behulp van Servant-Leadership anders vorm kunt geven zodat je in plaats van 300 jaar terug in de tijd, een krachtige leider en vrouw van nu kunt zijn. Elizabeth Debold zal een module verzorgen, naast de thema’s die je in dit artikel voorbij hebt zien komen.

Carla de Ruiter is hoofdredacteur en oprichter van Pioniers Magazine. Zij is directeur van de business school van Servant-Leadership Solutions en helpt organisaties en leiders bij nieuwe vormen van leiderschap. Momenteel schrijft zij aan het boek: "Pionierend Leiderschap, de creatieve uitdaging voor ons menselijk bestaan." Carla is ontwikkelaar van de filosofie die zij Pionierend Leiderschap noemt. Zij maakt zich hard voor maatschappelijke innovatie door pioniers samen te brengen en hen te stimuleren om vooral boven het maaiveld uit te steken met hun idealen voor een wereld die werkt. Met haar unieke visie maakt zij pioniers bewust van een dieper, vrijer, persoonlijk- en collectief potentieel, waarmee zij meer impact krijgen met hun idealen voor een betere wereld.