Artikelen

Voorbij het dienen naar LEIDERSCHAP

Het oude leiderschap is dood en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.

Misplaatst vertrouwen

Vertrouwen staat overal zwaar onder druk omdat het wereldwijd misbruikt wordt en mensen daar bedrogen en teleurgesteld uit komen. Op de wereldkaart wemelt het van leiders die in botsing zijn met elkaar of met hun volken, getuige de uitslag van de presidentsverkiezing in Amerika. Europa gaat nog een beetje gebukt onder de financiële crisis die is opgevolgd door een leiderschapscrisis, zoals Brexit, onze veranderde houding naar Rusland, de spanning van terrorisme, etc. etc. Het zijn allemaal signalen van tanend vertrouwen in de overheden.

De voorbeelden van misplaatst vertrouwen komen spontaan in mij op:

  • Een politiecommissaris die zijn ondernemingsraad fêteert en nog steeds als adviseur in functie blijft a raison van € 185.000 per jaar;
  • Banken, waar de beloningsstructuur van de bestuurders nog precies hetzelfde is als voor de crisis en overheden die niet durven in te grijpen;
  • Misbruik van ontwikkelingsgeld, dat door de belastingbetaler bijeen is gebracht ten behoeve van diegenen die hulp nodig hebben;
  • Falende instanties, zoals bijvoorbeeld de inspectie van de Gezondheidszorg, die falende artsen gewoon laten zitten.
  • Of een minister van VGZ, die onverkort blijft vasthouden aan het fenomeen marktwerking in de zorg, terwijl het in feite een bureaucratiseringslag is en het toevoegen van meer lagen. De roep om een Nationaal Zorgfonds wordt steeds groter. Op 26 november is er zelfs een nationale aftrap in Den Haag;
  • We zien toenemende leugens en gekonkel van politici om de kiezer om de tuin te leiden en zelf de macht te kunnen behouden;
  • De overeenkomsten van alle schandalen en misstanden: misleiding, machtsmisbruik, corruptie, angst, hebzucht, egocentrisme, machtswellust, populisme, demagogie, resulteren in een toenemende mate van gebrek aan vertrouwen in leiderschap;

“Onze toenemende onverschilligheid komt voort uit herhaalde teleurstellingen.”

Vertrouwen in leiderschap

Falend leiderschap komt te vaak voor op het niveau waar we juist vertrouwen in zouden moeten hebben. Vertrouwen in leiderschap is een primaire behoefte en het enige bindmiddel tot harmonie, duurzaamheid, stabiliteit, wereldvrede en rechtvaardigheid. Mensen missen houvast. Religie zorgde ooit voor samenhang en geborgenheid. Banken zorgden voor financiële zekerheid; je waande je geld daar veilig. De overheid was er voor jou als burger. Leiders zorgden voor richting en duidelijkheid en het gezin borgde veiligheid op kleinere schaal. Op deze grootheden zou je terug moeten kunnen vallen, terwijl het nu massaal aan het wegvallen is. Het gezin is niet in staat al die rollen over te nemen, omdat ook het gezin qua structuur veranderd is en wij slaan op hol. Onze toenemende onverschilligheid komt voort uit herhaalde teleurstellingen.

We zien een consumptief denken als hét antwoord op alle problemen. Een overmaat aan bureaucratisering als oplossing voor falen. Het woord ‘mensgericht’ wordt zelden in de oprechte zin in de mond genomen. De mens komt pas weer centraal te staan als het om opportunistische redenen nodig is.

Niet uit de toon vallen

Dit falen vindt haar oorsprong niet in de abstracte instellingen maar in de leidinggevende systemen, de leiders. Wij falen! De mens faalt. De oude systemen blijken geen goede basis te zijn voor rentmeesterschap. We lijken niet in staat de toekomst van onze aarde met alles daarop en daaraan, te borgen en te preserveren. Ons handelen is voor een groot deel context gestuurd. Wij apen graag na omdat we niet uit de toon willen vallen.

“Je moet wel heel erg sterk in je schoenen staan om vast te houden aan je eigen waarden en normen als je omgeving het tegenovergestelde doet.”

We doen binnen een bepaalde sociale context dingen die we anders nooit zouden doen. Is de bonusontvangende directeur van een falende bank slecht? Niet per se, maar hij accepteert die bonus om niet uit de toon te vallen bij zijn collega’s die wat scrupuleuzer in elkaar steken. Je moet wel heel erg sterk in je schoenen staan om vast te houden aan je eigen waarden en normen als je omgeving het tegenovergestelde doet.

“De uitdaging is niet ons te laten leiden door die context maar écht te luisteren naar onze intuïtie en daar naar te handelen.”

Onze wereld wordt nog sterk beheerst door het kapitalistisch denken en handelen. In een door aandeelhouderswaarde gestuurde omgeving krijgt zelfreiniging geen kans.

Echt luisteren

Waar ligt onze uitdaging? Mogen we verwachten dat intelligente mensen idealistisch gaan handelen in omgevingen waarbinnen de sociale context bepalend is voor dit handelen? De uitdaging is niet ons te laten leiden door die context maar écht te luisteren naar onze intuïtie en daar naar te handelen.

Toen ik in 1995 in aanraking kwam met Servant-Leadership, wist ik dat het een naam had, maar nog geen navolging. Nu, ruim 20 jaar verder is Servant-Leadership geen hype gebleken want wereldwijd zijn er meer aanhangers van het gedachtegoed van Robert Greenleaf dan toen hij het op papier zette. Het heeft dus navolging maar nog niet op alle niveaus van leiderschap zodat het een zegen kan worden voor de mensheid en een zegen voor de duurzaamheid van en behoud van onze aarde.

Geen utopische gedachte

Welke leider ik ook spreek: allen zijn het er over eens dat LEIDERSCHAP herijking behoeft.
Ik schrijf het in kapitalen, want met adjectieven als Dienend zijn we aan het proberen aan te geven waar we naar op zoek zijn, terwijl we de oplossing om egocentrische redenen omzeilen en we nog niet massaal onze verantwoordelijkheid nemen om een sociale context te scheppen waarin LEIDERSCHAP kan gedijen. Op weg naar Leiderschap dat maar twee uitgangspunten kent: de verbetering en behoud van onze aarde met alles wat daar op leeft en de verbetering van de omstandigheden van allen, waarbij de rijken genoegen nemen met minder om diegenen die het in welke vorm dan ook minder hebben beter zullen krijgen.

Een wereld waarin we niet meer geconfronteerd worden met berichten over zelfverrijking, hebzucht en machtsmisbruik maar met berichten over duurzaamheid, wereldvrede, harmonie en goede leefomstandigheden voor allen. Misschien is dit een utopische gedachte maar ik weiger toe te geven dat het onhaalbaar is.

Verbinden in wederkerigheid

We staan aan de vooravond van een dringende sociale verandering in een complexe wereld, die de nieuwe basis gaat vormen van vertrouwen en verbinden, waarbij wij die verbinding niet alleen maar uitspreken maar ook durven te belasten met een proces van wederkerigheid. Uiteindelijk zullen we bereid zijn naar elkaar te luisteren om daar vervolgens iets mee te gaan doen. Van ons hoofd, via ons hart naar onze handen die tot actie overgaan, niet om te vechten of om binnen te halen, maar om te verzorgen en te delen.

De schandalen zijn juist nu zo zichtbaar en voelbaar omdat we ons aan het realiseren zijn dat het anders kan en anders moet. We zijn al op de goede weg en bevinden ons in de fase van het herkennen, dat gevolgd gaat worden door erkennen en daarna door vernieuwen. Onze intuïtie roept ons nu tot de orde om nieuwe en creatieve ideeën op te zetten. Bemoedigend is en blijft de reclame van de Triodos- bank:

“Ieder van ons kan vandaag iets op de agenda zetten. De macht is niet meer aan groot, de kracht is aan klein. Wat je elke dag doet maakt het verschil. Samen maken we van klein, iets groot. Samen werken we aan die nieuwe economie (en dus wereld) eerlijker, menselijker, innovatiever, groener.” Durf vanuit je eigen kleinheid te beginnen!

Heb je behoefte aan een omslag in je eigen leiderschapsstijl? Kijk dan eens naar de programma’s van het Greenleaf Center for Servant-Leadership.

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.