Winkelmand

Artikelen

Verlangen we in rouw naar een vrouw?

“Wat heeft u in huis?”
De belangstelling voor het vak van uitvaartbegeleider is groot en groeiende, met name in zelfstandig ondernemerschap. In de afgelopen tien jaar is het aantal uitvaartondernemingen met 80% gegroeid. De opleidingen zitten vol en hanteren selectieprocedures om enkel kwaliteit binnen te laten. Al bij het invullen van een intakeformulier is de barrière voelbaar. “Er is veel belangstelling voor de uitvaartbranche. De tijd dat mensen erop zaten te wachten dat het allemaal ‘anders’ moest, is voorbij. Er zijn vele nieuwe bedrijven op de markt gekomen. Wat hebt u in huis dat u geschikt maakt voor dit beroep?” Het doet me grinniken. Blijkbaar moeten nieuwkomers een heel goed verhaal hebben. Wie denk je wel niet dat je bent en wat kom je hier doen? “Realiseert u zich wat de impact van het oproepbaar zijn op uw leven heeft?” “Hebt u recentelijk (in de afgelopen 2 jaar) een groot verlies geleden?” Stel je voor dat je het werk voor je eigen therapie zou gaan doen! Zelf haakte ik drie jaar geleden af bij de toon van deze instituten en besloot ik een opleiding bij een vrije geest te volgen.

“Bij welke opleiding je ook binnenkijkt, één ding valt heel duidelijk op: bijna alle nieuwe instroom is vrouw. Wat vroeger een mannenwereld was – de kraaien met lange jassen en hoge zwarte hoeden – lijkt in korte tijd te zijn getransformeerd tot het domein van de vrouw.”

Enthousiaste nieuwe aanwas

Opnieuw zat mijn keukentafel vol, opnieuw met alleen maar vrouwen. Zoals elke maand organiseerde ik bij mij thuis een kennismakingsochtend voor mensen met interesse in werken met de dood. Allemaal vanuit een eigen invalshoek en bevindend in een andere oriëntatiefase. Allemaal op zoek naar ervaringen, netwerk en adviezen. Eigenlijk is het maandelijkse aanschuiven uit nood geboren omdat mijn inbox met zoveel koffieverzoekjes volstroomde dat ik het niet meer kon bolwerken. Inmiddels is het een gezellige meet up om over het vak te vertellen en een enthousiaste nieuwe aanwas op weg te helpen in de wereld van de dood en afscheid nemen.

Verlangen we in rouw naar een vrouw?
Bij welke opleiding je ook binnenkijkt, één ding valt heel duidelijk op: bijna alle nieuwe instroom is vrouw. Wat vroeger een mannenwereld was – de kraaien met lange jassen en hoge zwarte hoeden – lijkt in korte tijd te zijn getransformeerd tot het domein van de vrouw. Verlangen we in de situatie van rouw en afscheid nemen naar vrouwelijke eigenschappen? De typische empathie, zorg en aandacht? Dat iemand ons met gevoel begeleidt? Of betekent het meer? Moeten we dit breder maatschappelijk interpreteren? Zijn we zo verkeerd omgegaan met de dood, dat we vrouwen nodig hebben om deze verbinding te helen?

Hoe zijn we eigenlijk altijd omgegaan met de dood? Zelf kom ik pas sinds jaren tachtig kijken, maar de geschiedenis van onze doodscultuur is een onderwerp waar ik menig boek en webpagina over heb verslonden. Onze huidige omgang met de dood in de westerse cultuur is voor een belangrijk deel gevormd door de grote trauma’s van de wereldoorlogen. Nadien lag onze maatschappelijke focus vrijwel uitsluitend op wederopbouw en vooruitgang. Dood en verderf hebben we achter ons willen laten, zelfs ontkend. Er was amper ruimte voor verlies en stilstaan. We keken vooruit, niet zeuren, rechtop staan. Productiviteit, succes, bouwen waren wat we waardeerden. Deze mentaliteit heeft de Nederlandse cultuur decennialang gevormd, het heeft ons veel welvaart gebracht. Maar kijk eens waar we nu werkelijk staan. We hebben onszelf uitgeput, en ook onze bronnen. Burned out. Met een enorm verstoorde relatie tot stilstaan, verlies, rouw en de dood. Een spirituele crisis.

Meer yin in de malle yang molen
Het heeft alles te maken met de balans tussen yin en yang. Ik las er laatst een treffend stuk over op Metropolis M. We kennen het Chinese zwart-witte symbool: yin en yang zijn twee complementaire, tegengestelde krachten, waarbij yin staat voor het vrouwelijke en yang voor het mannelijke. Al het leven is ermee doordrongen, ze bestaan alleen in relatie tot elkaar en ze bewegen zich altijd in een proces. “Yin is donker, koel, koud, langzaam, vochtig en ontvankelijk. Yang is heet, luid, snel, fel, hard en sterk. Yin is de nacht en de tijd voor herstel, rust en genezing. Yang is de dag en de tijd van activiteit, productiviteit en groei. Yang is controle, yin is acceptatie.” Precies vanuit dit besef verklaar ik wat we de afgelopen decennia of eeuwen hebben gedaan. In onze westerse cultuur hebben we yang te veel laten domineren, waardoor de balans is zoekgeraakt. En dit is precies wat ons maatschappelijk te doen staat: in de malle yang molen van de 21e eeuw hebben we meer yin te brengen.

The future is female. The future is death
Yin staat ook voor de dood, dat moge duidelijk zijn. Dus dat we vrouwen nodig hebben in de wereld van de dood en afscheid nemen, is geen gekke gedachte. We hebben een balans te herstellen. En eigenlijk is dat op vele fronten in onze westerse cultuur, ook in relatie tot het herstel van de planeet als we als mens willen blijven voortbestaan. En met het accepteren van wat we al verloren zijn geraakt. Want het ecosysteem is door ons toedoen voor een groot deel verwoest. Met dat verlies moeten we gaan dealen. Dus met ‘the future is female’ volgt ook ‘the future is death’. Death, niet dead. De toekomst is niet dood, de dood is de toekomst.

Terug naar mijn keukentafel
Mijn maandelijkse gesprekken aan de keukentafel gaan niet zozeer over yin en yang of over de staat van de planeet. Wel gaan ze over de zoektocht, die alle vrouwen (en een enkele man), aan tafel hebben naar wat ze te doen staat. Want dat is meestal nog erg vaag. Ze voelen dat ze iets moeten met de dood, met rouw. Maar wat? Mijn boodschap is vooral dat dit zoekproces een tijdje mag duren. Het vak van uitvaartbegeleider is slechts één mogelijkheid, werken met de dood en afscheid nemen kan op oneindig veel manieren. En veel vakgebieden kennen we nu nog niet. Met het herkennen van wat ons maatschappelijk te doen staat, zullen we ook beroepen gaan uitvinden. Of heruitvinden, zoals dat van de priesteres.

‘Een pad ontstaat door erop te lopen.’ Het zijn de woorden van de vrije geest bij wie ik mezelf heb opgeleid tot uitvaartondernemer: Geraldine van de Vegte. Zij richtte Gaandeweg Opleidingen op, met een aanbod van verbredende opleidingen in de uitvaartwereld. Ook voor mensen die het vak voor zichzelf nog niet gedefinieerd hebben, zijn haar opleidingen en coaching de moeite waard. Overigens kan een persoonlijk verlies wel degelijk een belangrijke boodschapper zijn in je leven, misschien heb je je eigen verwerkingsproces wel breder in te zetten.

Voortdurende transformatie
Ook in mijn eigen, professionele, ontwikkeling merk ik voortdurend transformatie. In de basis ben ik nog altijd uitvaartondernemer, maar ik heb allerlei andere domeinen gevonden waar ik mijn werk uitoefen. Zoals schrijven (mijn boek over bewuste uitvaarten verschijnt in het voorjaar van 2021), maar gelukkig ook genoeg vagere dingen.

 

Susanne Duijvestein

Susanne Duijvestein (1986) werkt als onafhankelijk begrafenisondernemer. Als pionier in de conservatieve en geldgedreven uitvaartwereld heeft zij de missie om onze cultuur van afscheid nemen en de dood weer dichter bij onszelf te brengen. Ons hele leven zijn we bezig om onszelf uit te drukken: in ons werk, hoe we eruit zien, wat we doen in onze vrije tijd. Maar dat lijkt te stoppen bij onze uitvaart, terwijl dit de ultieme viering van het leven is en een uniek portret. En bovendien een belangrijk helend ritueel voor als we afscheid moeten nemen. De dood staat in onze westerse cultuur op grote afstand, we lijken in death denial ondanks dat de dood onze onvermijdelijke natuur is. Gedreven door transities op alle niveaus (zelf maakte zij een grote switch na een veelbelovende carrière bij de Rabobank, Slow Food en de Amsterdam Economic Board en een achtergrond als organisatiekundige) laat Susanne zien hoe we dit anders kunnen doen.