Artikelen

Van hypes naar duurzame leiderschapsmodellen: werk eerst aan de voedingsbodem!

Met een zekere regelmaat verbaas ik me over onze ontvankelijkheid voor hypes, waarmee ik niet wil zeggen dat hypes per definitie slecht zijn. Soms liggen de antwoorden op onze vragen voor het oprapen maar zien we het niet, terwijl er dan iets ‘oppopt’ en de hele wereld enthousiast schijnt te worden.

Specifiek spreek ik hier over de hypes op het gebied van leiderschap. Laat ik het beestje maar bij de naam noemen: sinds de zeventiger jaren kennen we het begrip Servant-Leadership. Niet alleen het begrip maar de inhoud die daarbij hoort is al oud, ouder dan het moment waarop het begrip als zodanig werd opgeschreven door Robert Greenleaf. Velen hebben het omarmd en als je vandaag uitlegt wat deze leiderschapsfilosofie behelst, raken mensen weer enthousiast of reageren dat dit nu juist nodig is in de omgeving waarin zij werken.

“In de zoektocht naar leiderschapsoplossingen zoeken we liever ons heil in relatief makkelijk implementeerbare modellen, Quick fix methoden die snel resultaat laten zien en binnen afzienbare tijd zijn in te voeren.”

Toch is het aantal organisaties die deze filosofie omarmen en in de praktijk brengen relatief in de minderheid ten opzichte van organisaties die met agile, lean of holacracy bezig zijn, om er maar een paar te noemen. De vraag is waardoor dat wordt veroorzaakt. Voordat ik daarover begin: denk niet dat ik negatief sta tegenover de leiderschap hypes in het algemeen. Daar gaat het niet om. Wat ik deze hypes zou gunnen, is het feit dat ze een langer leven beschoren zijn dan doorgaans het geval is. Wie herinnert zich nog de QualityCircles van de vijftiger tot zeventiger jaren van de vorige eeuw of de X&Y Theorie van McGregor? Natuurlijk kun je beargumenteren dat de ontwikkeling in de loop van de tijd bepaalde modellen en theorieën achterhaalt en dat ze ingehaald worden door andere en veranderde inzichten. Voor een deel is dat juist. Maar de QualityCircle, een model dat destijds door Toyota werd gebruikt en voor het eerste beschreven is door Demming in de vijftiger jaren, zou vandaag heel goed model kunnen staan als basismodel van zelfsturing. Toch wordt er niet meer naar verwezen en word je vreemd aangekeken als je daar nu over begint. We hebben het nu liever over die modellen die nu populair zijn.

Quick fix hypes

Servant-Leadership heeft dat niet. Qua strekking en boodschap is het nog net zo sterk als toen het werd beschreven voor Robert Greenleaf. Dat laat zich verklaren door het feit dat Servant-Leadership een tijdloos model is en meegroeit met de ontwikkelingen van vandaag. Toch wordt het (nog niet) massaal omarmd. Wel wordt er veelvuldig naar verwezen als een na te streven filosofie.

De oorzaak van de trage groei van Servant-Leadership heeft mijns inziens alles te maken met de moeite die mensen en organisaties zich moeten getroosten het volledig te omarmen en te vertalen naar een blijvend leiderschapsmodel binnen de organisatie.

“Als je echter over een paar jaar gaat kijken naar wat erover is van die modellen en methodes dan is het niet zeldzaam dat de organisaties weer ‘terug zijn bij af,’ de hazen weer net zo lopen als daarvoor of je krijgt de boodschap dat het wel even heeft gewerkt maar snel ingehaald werd door de waan van de dag.”

In de zoektocht naar leiderschapsoplossingen zoeken we liever ons heil in relatief makkelijk implementeerbare modellen, Quick fix methoden die snel resultaat laten zien en binnen afzienbare tijd zijn in te voeren. Daarin schuilt het succes van de ‘hype’ modellen. De verwachting is dat deze snel resultaat laten zien en dat stemt organisaties dan ook snel tevreden. Als je echter over een paar jaar gaat kijken naar wat erover is van die modellen en methodes dan is het niet zeldzaam dat de organisaties weer ‘terug zijn bij af,’ de hazen weer net zo lopen als daarvoor of je krijgt de boodschap dat het wel even heeft gewerkt maar snel ingehaald werd door de waan van de dag.

Het bouwen van een voedingsbodem

Er bleek onvoldoende voedingsbodem te zijn waardoor het niet is beklijfd en niet in het DNA van de organisatie is genesteld. Zonde van de tijd en het geld dat erin gestoken is. Toch, en ik generaliseer dit een beetje, blijven organisaties kiezen voor deze quick fix hypes.

Als ik kijk naar de Holacracy (Brian Robertson) dan herken ik veel Servant-Leadership elementen in zijn benadering. Ik kan daar wel enthousiast over worden, maar wat ik daarin mis is de allereerste stap die voor ieder model zou moeten gelden, namelijk het bouwen van een voedingsbodem waarin het model kan groeien en blijvend kan bloeien en zich verder kan ontwikkelen.

Natuurlijk preek ik voor eigen parochie als ik beweer dat als je een model kiest, welk model dan ook, dat het raadzaam is eerst een voedingsbodem te cultiveren waarom zo’n model kan groeien. Servant-Leadership is zo’n voedingsbodem en valt ook heel makkelijk te combineren met lean, holacracy, zelfsturing of welk model dan ook. Dan is het ook een lang leven beschoren omdat leiderschap dan landt in een gezonde voedingsbodem van je organisatie. Dan zijn duurzaamheid, veranderkracht en de noodzakelijke transformaties van de komende tijd geborgd en groei, rust en veranderkracht verzekerd.

Dus mocht je aan de slag gaan met welk leiderschapsmodel dan ook, stel jezelf dan de vraag of de voedingsbodem op orde is. Zo niet, werk daar dan eerst aan. De reis is dan wel wat langer, maar het blijvend succes en de duurzaamheid is dan gegarandeerd. De keus is aan jou!

Meer weten hoe je werkt aan een gezonde voedingsbodem in jouw organisatie? Neem gerust contact met ons op via de website of bel me voor een oriënterend gesprek: 06-51209194

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.