Winkelmand

Artikelen

Totale circulaire economie zorgt voor iedereen

Door geldstromen op te nemen in de circulaire economie, zouden zowel het onderwijs als de zorgsector betaalbaar worden en kwalitatief verbeteren. Hiervoor is radicaal omdenken noodzakelijk. Geld wordt nu nog gezien als beloning voor een persoonlijke prestatie, of zelfs als verzameldoel. In een uitgebreide circulaire economie wordt geld een gedeeltelijk gezamenlijk bezit, met onderscheid tussen noodzakelijke uitgaven en additieve uitgaven. De kosten van zorg en onderwijs worden in een geld-inclusieve circulaire economie betaald met behaalde winst op noodzakelijke levensproducten en bankrekeningen. Een pleidooi voor totale circulaire economie.

Hergebruik van producten is een gegeven binnen de circulaire economie. Tussen verschillende productieketens wordt gekeken of afvalstoffen als grondstof kunnen dienen, waarmee veel milieu-efficiënter kan worden geproduceerd. Momenteel wordt alleen gekeken naar grondstoffen, terwijl financiële middelen ook heel goed gezien kunnen worden als een ‘energie’ of ‘grondstof’. Geld is tenslotte ook iets dat je nodig hebt om producten te produceren of om een dienst te leveren – en het is beperkt leverbaar. Indirect bezit geld de kracht om te creëren, en over leven en dood te beschikken. Omdat er een beperkte hoeveelheid geld beschikbaar is, is de discussie relevant in hoeverre het privé- of gemeenschappelijk bezit is.

“Indirect bezit geld de kracht om te creëren, en over leven en dood te beschikken.”

Wordt geld opgenomen in de circulaire economie, dan wordt geld gedeeltelijk gemeenschappelijk bezit. Er wordt onderscheid gemaakt tussen geld voor noodzakelijke dingen, zoals voedsel, drinken, hypotheek en bankrekening. En geld voor luxere producten zoals cadeautjes, kleding, auto enzovoort. Uitgaven aan noodzakelijke dingen worden gezien als gemeenschappelijk geld. Dit wordt gebruikt om te overleven en stroomt – als aanvulling op de overheid – direct terug naar de gemeenschap door gezamenlijke kosten te financieren, zoals zorg en onderwijs.

Gezonde economie

Iedere verplichte betaalrekening en hypotheek bijvoorbeeld leveren banken een bepaald bedrag op. Zij beleggen en belenen dit geld vervolgens en maken daaruit winst. ABN AMRO boekte in 2017 bijvoorbeeld een winst van 2.8 miljard euro. Natuurlijk heeft de bank zelf ook reserves nodig, dus in dit voorbeeld gaan we uit van 2 miljard euro. Bij de uitgebreide circulaire economie wordt die 2 miljard euro gezien als gemeenschapsgeld. De winst vloeit immers voort uit geld doordat particulieren noodzakelijke uitgaven deden. Deze winst is dan ook voor de samenleving bestemd en gaat niet naar investeringsmaatschappijen of aandeelhouders, maar naar zorg en onderwijs. Dit voorbeeld zou ook gelden voor bestedingen aan levensmiddelen. Ahold Delhaize maakte een winst van € 410 miljoen. Ook hier gaat het om voor mensen noodzakelijke uitgaven om te overleven, dus ook dit bedrag hoort terug te vloeien naar de gemeenschap. Deze twee bedrijven zijn samen al goed om €2,4 miljard aan zorgkosten te dekken. Door het op deze manier laten circuleren van geld wordt iedere euro bijna twee keer uitgegeven. Van iedere euro die je uitgeeft in de supermarkt, wordt salaris, onderwijs en zorg betaald. Van het salaris wordt bij de bank weer een rendement gecreëerd en daarvan wordt een deel besteed aan onderwijs en zorg. Zo wordt met geld geld gecreëerd en ontstaat er een gezonde economie.

Het gevaar van hamstergedrag

Nu is het nog dat mensen zichzelf veel meer geld toe-eigenen dan dat ze kunnen gebruiken. Geld maakt nu dan ook geen onderdeel uit van de gemeenschap waardoor de mogelijkheden van geld feitelijk ‘verloren’ gaan. Vergelijk het met een eekhoorn die te veel nootjes heeft verzameld. De noten zullen rotten en hun functie als voedsel verliezen. Deze nootjes hadden andere eekhoorns ‘s winters kunnen helpen overleven. Of hadden op de grond kunnen uitgroeien tot nieuwe bomen. Gaan teveel eekhoorns zich teveel nootjes toe-eigenen, dan zullen er te weinig nootjes overblijven om alle eekhoorns te voeden – of om nieuwe bomen te laten groeien. Dat is op dit moment exact de situatie waarin onze wereldeconomie verkeerd.

“Hamstergedrag van de een, betekent dat anderen te weinig krijgen. Daarvoor is een economie niet bedoeld; een economie zou iedereen moeten ondersteunen in zijn of haar levensbehoeften.”

Te veel particulieren en organisaties eigenen zich te veel geld toe, waardoor te weinig overblijft voor anderen. Op dit moment is geld verzamelen voor sommigen zelfs een doel op zich. Het is niet strafbaar, maar je zou je kunnen afvragen hoeveel recht iemand daartoe heeft. Geld is immers gemeenschapsgeld dat onder particulieren wordt verdeeld. Hamstergedrag van de een, betekent dat anderen te weinig krijgen. Daarvoor is een economie niet bedoeld; een economie zou iedereen moeten ondersteunen in zijn of haar levensbehoeften.

Banken en supermarkten financieren zorg en onderwijs

Toch is ook de uitgebreide circulaire economie is niet gebaseerd op gelijkheid. Ondernemers, investeerders en aandeelhouders hebben recht op winst en op een uitkering. Deze zal wel in verhouding staan met wat iemand ‘nodig’ heeft. Wat iemand ‘nodig’ heeft, is afhankelijk van de persoon en context waarin iemand leeft. Het doel is dat iedereen – persoonsafhankelijk – voldoende geld heeft om lekker te leven. Iemand die graag reist heeft meer nodig dat iemand die liever thuis is. Een gezin heeft ook meer nodig dan iemand die zelfstandig woont. In de praktijk zal het erop neer komen dat iedere bank en iedere supermarkt een bepaalde groep scholen en zorgsectoren financiert. Dit beschermt banken en supermarkten ook direct tegen buitenlandse concurrentie. De lokale gemeenschap zal haar geld liever uitgeven aan een bedrijf dat scholen en zorg betaald, dan aan buitenlandse bedrijven wiens geld naar investeerders gaat.

Omdenken = noodzakelijk

Om de economie om te kunnen buigen naar een uitgebreide circulaire economie, zal er een gedragsverandering en omdenken nodig zijn. Mensen moeten bewust ontdekken wat ze daadwerkelijk nodig hebben om gelukkig te zijn. Degene die zich teveel geld toe-eigenen zullen hun gewoonte tot hamsteren los kunnen laten in het vertrouwen dat er altijd voldoende is om gelukkig te leven. Door te groeien naar een totale circulaire economie zal niet alleen de maatschappij meer in balans komen, ook het milieu en het klimaat varen er wel bij. Als mensen slechts nemen wat ze nodig hebben, is er voldoende geld voor iedereen om fijn van te leven. Het gebruik van grondstoffen zal verminderen en verduurzamen.

Tijdens het schrijven van dit stuk denk ik aan het oer Hollandse spreekwoord: Alles waar ‘te’ voor staat. Te veel spullen hebben en te veel geld moeten managen geeft alleen maar te veel stress en te veel zorgen. Dat gaat ten koste van kostbaarheden als: tijd, gezondheid, geluk en leefbaarheid. Door over te stappen naar een totale circulaire economie wordt geld optimaal gebruikt om die kostbaarheden voor iedereen te creëren.

Niraï Melis

Niraï Melis (1980) is auteur voor Pioniers Magazine. Zij is schrijver, socioloog en ondernemer. Haar missie is om mensen weer in hun kracht te zetten. Dit doet zij door de disbalans tussen de vrouwelijke en mannelijke energie te benoemen. Ze heeft verschillende onderzoeken gedaan naar de oorzaken van de disbalans en hun invloed op de maatschappij, economie en politiek. Zo heeft ze een onderzoek naar de gendergelijkheid in kranten gedaan en in politieke programma's.