Artikelen

De toekomst van de politiek: is er hoop?

De politiek lijkt failliet. Het ene na het andere incident doet ons beseffen wat macht en invloed doet met mensen. Van Wilders tot Volkswagen, en van FIFA baas Blatter tot het gesjoemel met declaraties. En hoewel de media ook een belangrijke rol spelen in het uitvergroten van dit soort thema’s (soms lijkt het of ze ervan leven) is er zeker iets wat faliekant fout zit in de politiek. Dit geldt overigens ook in organisaties waar macht en invloed een belangrijkere rol zijn gaan spelen dan de visie en de doelstellingen. Hoe zit dat eigenlijk?

[wcm_nonmember]
Wil je de rest van het artikel lezen? word dan lid!
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict plans=”inspiratiepakket, verdiepingspakket, interactief-pakket, co-creatie-en-synergie-pakket”]

Parallelle werkelijkheid

De meest eenvoudige manier om dit uit te leggen, vind ik nog altijd deze: als de (spel)regels belangrijker worden dan het doel, verlies je mensen onderweg. Let maar eens goed op tijdens een bestuurdersoverleg of raadsvergadering. Hoeveel procent van de tijd gaat het echt over het  inhoudelijke onderwerp en welk deel gaat eigenlijk vooral over het versterken van de eigen positie versterken en het verzwakken van die van de ander? Hoe vaak moeten keuzes worden gemaakt simpelweg om politici of stakeholders uit de problemen te houden, waardoor het blikveld vertroebelt?

Ooit was ons democratisch systeem, dat in de oorsprong echt niet zo slecht is, zo bedoeld. Het volk kiest uit haar midden leiders, met de kennis en kunde om de stem van het volk om te zetten in wijze besluiten. Echte volksvertegenwoordigers! Het is nooit de bedoeling geweest dat er een parallelle werkelijkheid ontstond waarbij de mens buiten de besluitvorming kwam te staan, en waarbij je als politicus je rol moet scheiden van je persoon om te kunnen functioneren. Toch is dat wel de realiteit. Dan hebben we de meest corrumperende factor nog niet genoemd: geld.

Economisme

Jesse Klaver bracht het begrip ‘economisme’ recent weer terug op de agenda: het terugbrengen van alle maatschappelijke problemen tot economische kwesties. Dat is iets wat je vaak ziet. Alles moet in cijfers uitgedrukt kunnen worden, en de juistheid van besluiten hangt af van hoeveel ze bijdragen aan de economie. Ondertussen worden de rijken rijker en de armen armer. Daarnaast verschilt de situatie van het rijke westen met het instabiele, arme oosten zo erg dat er hele volksverhuizingen op gang komen.

Gelukkig zien we ook bij een deel van de Nederlanders het solidariteitsbesef weer terugkomen. Deze mensen zetten zich uit alle macht in voor vluchtelingen en andere mensen die het moeilijk hebben. De groep waarbij het economisme en individualisme een dusdanig grote rol spelen dat het ten koste gaat van moreel besef, is echter zeker net zo groot.

Moreel besef

Vaak hoor ik dat er vooral in de politiek meer moreel besef moet komen. Deels is dat waar. Dit kan beïnvloed worden door een andere, meer transparante wijze van besluitvorming, zoals bijv. ‘deliberatieve democratie’.

Bij deliberatieve democratie is het streefdoel met een diverse groep gewone burgers tot een politiek besluit te komen, nadat burgers adequaat geïnformeerd zijn over de problematiek en de nodige tijd hebben gekregen om met elkaar te overleggen over de best mogelijke oplossing. Zowel politici als burgers zijn daardoor bewuster bezig met de gevolgen van besluiten voor de  medemens.

Ik denk ook dat er iets fundamentelers aan de hand is, wat niet direct wortelt in de politiek en wat we niet veranderen met een ander systeem van besluitvorming. Dat gaat over moreel besef in het dagelijks leven, over de manier van omgaan met elkaar en zich verantwoordelijk voelen voor elkaar. Je bewust zijn dat samen-leven een hoger goed is dan individuele vrijheid. Met dit type bewustwording moeten we een hele nieuwe generatie gaan voeden en deze leren werkelijk de dialoog weer aan te gaan met elkaar. Dat begint echt al op de basisschool. Dit is tegenwoordig geen gemeengoed en mede daardoor leidt de maatschappelijke cohesie in ons land schipbreuk.

Samen (bewustzijn)

Omdat we ons als individu vaak niet gehoord voelen door de politiek en steeds worden bevestigd dat we het zelf maar moeten rooien, lijkt er haast een cult te ontstaan rondom individuele vrijheid. De vrijheid van meningsuiting lijkt belangrijker dan het besef dat je mensen niet willens en wetens moet beschadigen. Wij zijn even vergeten dat onze vrijheid stopt waar die van de ander begint.

Omgevingsbewustzijn als competentie lijkt wel opgang te doen, zeker in overheidsland. Goed geïnformeerd zijn over organisatorische, economische, maatschappelijke en politieke ontwikkelingen of andere omgevingsfactoren, dat willen we wel. Maar in dit alles vergeten we de dialoog, gaan we niet in gesprek met de mens achter de factor, over de waarden achter het besluit.

Een overheid die samenbewust is, durft deze dialoog wel te voeren en gaat het gesprek aan over waarom iets belangrijk is voor een individu of bevolkingsgroep. Die overheid kan de belangen wegen en toetsen aan haar waarden. Een samenbewuste overheid durft daar ook andere belangen tegenover te stellen en staat voor de waarden die ze uitdraagt.

En de samenbewuste burger? Die weet dat hij alleen maar bestaat dankzij de ander. Die is in dialoog met de mensen om zich heen en durft hardop vragen te stellen. Die burger gaat niet sec voor zijn eigen belang maar kan belangen wegen in een breder perspectief. Daarin prevaleert soms zijn eigen belang omdat het waarde(n)vol is, maar waarin vaak ook het gezamenlijk belang zwaarder weegt.

En wie zijn dan de pioniers die dit gaan doen?

Jesse Klaver zette het economisme op de agenda, Matthijs Pontier van de Piratenpartij het moreel besef in de politiek (met overigens een discutabele invulling, maar dat even terzijde). De media hebben een belangrijke stem in het uitvergroten van wat goed gaat in onze samenleving en het versterken van het gevoel van cohesie. Politici kunnen veel opener zijn dan nu, zich laten voeden door hun moreel kompas en niet door de sterkste actoren, en ze kunnen bijdragen aan een samenbewuste overheid in een nieuw proces van besluitvorming.

Als het erop aan komt, moet het van ons allemaal komen. Wat doe jij als pionier tegen de corrumperende werking van macht en geld? Keer je je ervan af en trek je je terug met gelijkgezinden? Of ga je op zoek naar het samen en blijf je het moreel besef in de politiek en de samenleving op de agenda zetten? It’s up to you! [/wcm_restrict]

Rianca Evers- den Ouden

Rianca (1978) is sinds maart 2014 gemeenteraadslid en actief binnen de politieke vernieuwingsbeweging "Next Level Democracy". Ze blogt daarnaast onder andere voor www.lerendeleiders.nl over haar ervaringen in de politiek. Daarnaast helpt zij overheden en organisaties aan tools om werkelijk te kunnen transformeren. Dit doet zij vanuit haar bedrijf genaamd "Plannetarium". Zij schreef enkele artikelen voor Pioniers Magazine.