Artikelen

Shoppen voor een betere wereld?

Wie door de supermarkt loopt met de bedoeling om bewust te winkelen, loopt bij elk schap tegen tientallen dilemma’s aan. Er is een duizelingwekkende hoeveelheid keurmerken voor bijna alle supermarktproducten. Wat is beter: biologisch, lokaal, fairtrade, van het seizoen, EKO, UTZ of zo’n groen klavertje? Sluit het één dan het ander uit? Is fairtrade appelsap uit Afrika beter dan gewone appelsap uit Zeeland? Kies je voor verpakt biologisch, of onverpakt niet-biologisch? Voor eco uit een ver land, of regulier uit eigen land?

Wie de supermarkt uitloopt, ontmoet nog meer dilemma’s. Gaan we met de auto naar de biologische markt, of met de fiets naar de buurtsuper? Doen we een eco-vakantie in een ver land, of blijven we in eigen land voor sauna-bezoek en luxe uit eten? Bestellen we vegetarisch in een gewoon restaurant, of willen we vlees eten in een biologisch restaurant? Koop ik wat vaker een tweedehands jurkje, of wil ik een nieuwe, maar dan minder vaak?

“Waarom wordt er wel accijns geheven op sigaretten en drank, maar niet op plofkip?”

Deze afwegingen zijn niet nieuw en bij elke koop kies je niet tussen twee maar soms nog veel meer afwegingen. Je kunt kiezen vanuit duurzaamheid, milieu, dierenwelzijn, gezondheid, prijs, kwaliteit en religie of principiële overtuiging. De wildgroei aan keurmerken in Nederland maakt het er ook niet makkelijker op. Bij dat alles bepaalt ook de prijs nog een groot deel van je keuze: het is raar maar waar, voor gezond en bewust eten betaal je in Nederland meer dan voor kant-en-klaar of afhaalmaaltijden en dan hoef je niet eens zelf te koken.

Hierbij ligt de nadruk op de verantwoordelijkheid van de consument. Wij zijn degene die moeten kiezen voor ons schone geweten, terwijl producenten minstens zo veel verantwoordelijkheid dragen, net als de overheid. Waarom wordt er wel accijns geheven op sigaretten en drank, maar niet op plofkip? Draait de markt op vraag en aanbod, of op lobbyende producenten en de macht van het kapitalisme?

“Behalve campagnes kunnen ook bepaalde ziektes bij dieren de vraag naar vleessoorten bijna helemaal doen afnemen.”

Het aanbod in duurzame producten groeit wel gestaag. Dit komt deels door een toenemende vraag naar duurzaam, deels door een afnemende vraag naar reguliere producten, bijvoorbeeld door campagnes. Wie herinnert zich nog de campagne van Teun van der Keuken, die zichzelf probeerde aan te geven omdat hij door het kopen van chocola mede schuldig was aan slavernij? De aangifte is niet gelukt, maar behalve een nieuw chocolademerk, Tony Chocolonely, heeft het ook veel bewustwording gebracht. Bijna alle chocola is nu UTZ-gecertificeerd of fair trade. Ook de recentere campagne van Wakker Dier tegen de plofkip heeft de vraag naar gewone kip bijna helemaal verdreven. Scharrel- en biologische kip zijn nog ver in de minderheid in het supermarktschap, maar een eerste stap in meer dierenwelzijn voor de kip is gezet.

Behalve campagnes kunnen ook bepaalde ziektes bij dieren de vraag naar deze vleessoorten bijna helemaal doen afnemen. Het begon met BSE, ook wel de gekkekoeienziekte genoemd. Erg vervelend voor de dieren, bij wie het centrale zenuwstelsel wordt aangetast als ze deze ziekte hebben. Maar tijdens een grote uitbraak van BSE in de eerste jaren van deze eeuw, werd bekend dat mensen die BSE-besmet vlees eten een grotere kans hebben op de ziekte van Creutzfeldt-Jakob. Deze ziekte tast de hersenen aan en is uiteindelijk dodelijk. Ook Q-koorts is een ziekte die via dieren, in dit geval geiten, wordt overgebracht en bij mensen tot chronische symptomen kan leiden. De vogelgriep ten slotte leidt tot het voor mensen gevaarlijke H5N1 griepvirus en is erg besmettelijk. Veel andere dierziekten zijn vooral voor de dieren heel schadelijk, zoals de varkenspest en Mond- en Klauwzeer. De ziektekiemen komen door het eten van dit vlees wel in je lijf, net als de vele antibiotica die bio-industriedieren toegediend krijgen.

Er zijn dus zowel push- als pullfactoren om bepaalde keuzes te maken in de supermarkt. Doe je dit een beetje bewust, dan houd je rekening met de gevolgen van je keuze. Wat doet het met het milieu en met de grondstoffen? Wat doet het elders in de wereld? Wat doet het later of met andere mensen? Elke keuze is een goede keuze als deze bewust is gemaakt. Er is veel, te veel om mee rekening te houden en de perfecte keuze bestaat niet. Shoppen voor een betere wereld is dus vooral bewust shoppen.

Erica Pierik

Erica Pierik (1975) is auteur voor Pioniers Magazine. Zij woont samen met haar man en twee katten in Amsterdam West. Samen kwamen ze erachter dat ze bewuster en duurzamer wilden leven, met een minder grote voetafdruk en met meer liefde voor de omgeving. Ze hebben daarom een paar jaar geleden een groot en duur appartement in Oud Zuid verruild voor een kleine, betaalbare woning in Bos en Lommer, zodat Erica haar stressmakende baan op kon zeggen. Nu werkt ze voor zichzelf als tekstschrijver (Buro Mani), heeft ze jaloersmakend lage hypotheeklasten en inspireert ze graag anderen om net als zij te leven volgens eigen kernwaarden.