Artikelen

Schietpartij in Florida als wake up call

Duurzaam ondernemen is bewegen van angst naar liefde

Hoe banger mensen worden, hoe beter het gaat met de economie. Hoe doorbreken we deze angstspiraal? En is er een alternatief model voor economische groei?

Ik weet niet meer waar ik het meeste door van slag was. De gruwelijke beelden van de schietpartij op een school in Florida. Het aangrijpende betoog van studente Emma Gonzales om het wapenbezit verder aan banden te leggen. Of de oplossing van president Donald Trump: voorzie leraren van wapens en geef ze zelfs een bonus als ze een wapen dragen in de klas. Laat dat idee even op je inwerken. Bij gelijkblijvende onderwijsbudgetten zal er dus meer worden uitgegeven aan het bewapenen van scholen dan aan het ontwikkelen van leermiddelen, lesprogramma’s en de aanschaf van boeken. Er wordt meer geïnvesteerd in angst dan in groei, innovatie en ontwikkeling van kennis. Hoe duurzaam is de economie van een land waarvan de leider voor dergelijke oplossingen pleit?

Zie het als een wake-up call voor je eigen organisatie. Hoeveel keuzes baseren we op angst in plaats van op groei, innovatie en ontwikkeling? “Hoe kan het dat de economie opbloeit in een land waar steeds vaker kinderen op school sterven door gruwelijke schietpartijen?” vraagt Umair Haque zich af in zijn artikel Dead economy. Hoe banger mensen worden, hoe beter het gaat met de economie. Hoe doorbreken we deze angstspiraal? En is er een alternatief model voor economische groei?

“Hoeveel keuzes baseren we op angst in plaats van op groei, innovatie en ontwikkeling?”

Doorbreek de angstspiraal

Om deze vraag te beantwoorden, moeten we een sprong terug maken in de tijd. In de maanden na de aanslagen in New York op 11 september 2001 vroegen professor Brian Goodwin en zijn team op het Schumacher college in Totnes (UK) zich af hoe de overspannen reacties van mensen en organisaties in die periode te verklaren waren. De beurzen belandden in een crisis, organisaties stelden investeringen en initiatieven uit, bij mensen groeide het wantrouwen tegen vreemdelingen en moslims in het bijzonder en er groeide een cultuur waarin afwijkend gedrag niet werd getolereerd. De verklaringen die mensen en organisaties gaven voor hun gedrag waren samen te vatten in één woord: ‘Nine-eleven’.

De onderzoekers constateerden dat veel beslissingen en oordelen van mensen en organisaties in die tijd waren gebaseerd op angst. Ook in situaties waarin objectief gezien geen ’fear factors’ aanwezig waren, gedroegen mensen en organisaties zich alsof dat wel zo was. Volgens de bioloog Goodwin zaten we collectief gevangen in een ’fearloop,’ een groef van angst.

De Fear/Love Loop

Hij beschreef de situatie na 9/11 in de zogeheten de Fear/Love Loop. We kunnen met dit model niet alleen de situatie na de zoveelste schietpartij verklaren, maar elke situatie waarin mensen en systemen vastzitten in een spiraal van angst. Laten we het model volgen van de bovenste naar de onderste cirkel en toepassen op de ontwikkelingen na de schietpartij in Florida. In essentie zijn er twee manieren waarop we de wereld interpreteren en reageren op ontwikkelingen die we niet bevatten.

“Hoe meer weerstand we ondervinden bij het rechtvaardigen van onze keuzes, hoe meer bewijzen we gaan zoeken voor ons eigen gelijk.”

Reageren vanuit angst

De eerste manier is om te reageren vanuit angst. We willen dingen weer onder controle brengen en terugbrengen in de oude staat, in plaats van wapenbezit te verbieden wordt het nog meer gestimuleerd. Daarmee brengen we complexiteit het liefste terug tot simpele abstracties: ’Ben je vóór of tegen wapenbezit? Dan raak je de zenuw van het Amerikaanse vrijheidsideaal.’Diversiteit brengen we terug tot overzichtelijke hokjes om het leven eenvoudig te maken. Afhankelijk van wie je spreekt is de ’vijand’ de wapenlobby of de softies die wapenbezit willen verbieden. Dit leidt tot een spiraal van toenemende vervreemding. Mensen herkennen zich steeds minder in die abstracties en generalisaties en gaan zich daartegen verzetten. Hoe meer weerstand we ondervinden bij het rechtvaardigen van onze keuzes, hoe meer bewijzen we gaan zoeken voor ons eigen gelijk. Al kort na de schietpartij vlogen de complot theorieen over het internet, de NRA beschuldigde de Democraten van politiek uitmelken van de tragische gebeurtenis. Uiteindelijk heeft elk ’hokje’ zich stevig ingegraven in zijn of haar waarheid en is slechts bezig met het aanvallen en verdedigen van overtuigingen en opvattingen in plaats van leren en uitwisselen.

Reageren vanuit liefde

Een tweede manier van reageren en begrijpen van complexe situaties is volgens Goodwin die vanuit liefde en overvloed, de ‘Love Loop’. Accepteer de complexiteit zoals die is en leef erin, beweeg mee met de andere deelnemers. Diversiteit zie je dan als een basiskenmerk van een systeem in plaats van een afwijking die we moeten beheersen. Deze aanpak nodigt mensen uit om ‘er bij’ te horen en geeft ze een plaats in het complexe web van relaties. Dit moedigt dialoog en samenwerking aan.

Hoe beweeg je van Fear naar Love?

We hebben in organisaties vernuftige taal en argumenten ontwikkeld om onszelf vast te houden in de dynamiek van teleurstellingen. Het leidt ertoe dat we ons terug trekken uit situaties en relaties. De ontsnapping uit de bovenste Fear Loop is volgens Goodwin mogelijk door hoop, het geloof in het goede en de strategie van spelen: dingen kunnen beter, we kunnen nieuwe benaderingen proberen. Gelukkig zijn er steeds meer ondernemers pionier in het leiden van bedrijven van angst naar liefde. De inmiddels veelbekeken VPRO uitzending Het rendement van geluk laat zien dat de strategie van liefde ook economisch rendabel kan zijn. Een mooi voorbeeld is het Amerikaanse bedrijf Greyston Bakery dat zich dit jaar ook in Amsterdam wil vestigen. Zij bakken brownies voor Ben & Jerry’s. Hun werknemers zijn voormalige dealers, daklozen en prostituees uit de verpauperde omgeving, die zo de kans krijgen een nieuw leven op te bouwen. Hun credo is: ‘We don’t hire people to bake brownies, we bake brownies to hire people’. Hoe Greyston werkt, laat zien hoe je groeit in de spiraal van liefde door je bedrijf te baseren op waarden als participatie, diversiteit, en verbondenheid.

Als je merkt dat je organisatie vast zit in de spiraal van angst, ga dan niet vechten tegen de controlemechanismen en de vastgekoekte oordelen. Pak het anders aan: bedenk een uitnodiging om mee te doen aan een initiatief dat mensen laat bijdragen, verschillen waardeert en diepgaand verbindt met een inspirerend doel. Kortom: speel eens wat vaker, daar groei je van!

Adriaan Wagenaar

Adriaan Wagenaar is auteur voor Pioniers Magazine. Hij is creatief adviseur, professioneel spreker en schrijver. Hij wordt vaak ingehuurd om creativiteit, bezieling en marktkansen te ontwikkelen in organisaties. Daarnaast filosofeert hij al 20 jaar met kinderen en managers via zijn initiatief Raad van Stuur en Open Minds Open Worlds. Meer ideeën vind je in zijn boek 'Groot Denken. Kansen grijpen die anderen niet zien.'