Winkelmand

Artikelen

Onvertelde Bijbelverhalen veroorzaken hedendaagse ongelijkheid

Gelijkheid tussen mannen en vrouwen is een droom voor veel mensen. Het zal nog even een droom blijven. Volgens de nieuwste voorspellingen wordt gelijkheid tussen vrouwen en mannen pas over twee eeuwen behaald. Maar waar komt de ongelijkheid eigenlijk vandaan? De belangrijkste basis van de hedendaagse omgang tussen mannen en vrouwen komt uit een eeuwenoud boek: De Bijbel. Alleen heeft deze in de loop der eeuwen haar gelijkheid verloren.

Als kind ben ik gelovig opgevoed. Tot mijn zevende ging ik regelmatig mee naar de kerk. De woorden van het gebed zijn mij ingeprent: ‘Onze vader die in de hemel zijt’, ‘De vader, De zoon en De heilige geest.’ Nooit heb ik over die woorden nagedacht, ik nam de tekst voor lief en had geen idee wat de consequenties voor mij waren. Tot ik, eind twintig, op één van mijn reizen een IJslandse gids ontmoette die mij tijdens een excursie vertelde dat het op IJsland lang geleden geaccepteerd werd als een vrouw buitenechtelijk of voor het trouwen/samenwonen zwanger raakte. Pas toen het Christendom zijn intrede deed, werden deze zwangerschappen als ‘onethisch’ bestempeld en werden vrouwen daarom vermoord. Het standbeeld waar we bij stonden vormde een gedenkteken aan deze duistere tijd. Zijn woorden zijn mij bij gebleven: het leven kan dus veel vrijer en vrouwvriendelijker.

Vrouwenrollen

Eenmaal terug in Nederland, ontwikkelde zich een andere blik in mij. Ik keek anders naar onze samenleving en het geloof. Ineens zag ik: de huidige Bijbel is lang geleden geschreven, zodat mensen zich hun geschiedenis zouden blijven herinneren. En leefregels kregen voor een vredelievende en gelovige samenleving. Het is een geschiedenisboek, wetboek en etiquetteboek ineen. In de loop der eeuwen kwam door de institutionalisering van het geloof veel macht bij De Bijbel en vooral bij de leiders van de kerk. Toevallig waren de schrijvers en vertalers van De Bijbel mannen. Het niet of wel opschrijven en vertellen van verhalen geeft macht en invloed. Zelfs het anders vormen van zinnen, kan een verhaal in een heel ander licht stellen, of personen andere kwaliteiten toekennen of ontnemen. Parallel aan de institutionalisering van het geloof verhaalden teksten in de loop der eeuwen steeds vaker over de heldendaden van mannen. En raakten de verhalen over de heldinnen op de achtergrond…

“Aangezien het Christendom dus eerst een vrouwengodsdienst was, is de kans groot dat de verhalen van de vrouwen in eerste instantie centraal stonden.”

Dat vrouwen een grotere rol in de Bijbelse verhalen hebben gespeeld is zeer waarschijnlijk en wordt door theologen erkend. Het NRC schrijft op 20 maart 2018 bijvoorbeeld over Maria Magdalena: ‘Zo’n erepositie past bij een sekte die volgens Christenbestrijder Celsus in de tweede eeuw een ‘vrouwengodsdienst’ was. Toen de Kerk een machtsfactor werd in het Romeinse Rijk, en daarna een staatsgodsdienst met doctrine en dogma, namen de kerels uiteraard de tent over, aldus feministische theologen.’ Aangezien het Christendom dus eerst een vrouwengodsdienst was, is de kans groot dat de verhalen van de vrouwen in eerste instantie centraal stonden. Toen de godsdienst meer invloed kreeg, zijn de verhalen over mannen naar de voorgrond geschoven.

De Bijbel

Een Bijbel die ook voor vrouwen is geschreven, stelt de verhalen over Sippora, Mirjam, Maria Magdalena, Esther, Eva, Sara en Rebekka centraal. Deze vrouwen hebben een even belangrijke invloed in de ontwikkeling van de geschiedenis als hun mannen of broers. Misschien was hun invloed zelfs groter, want de recente geschiedenis laat zien dat vrouwen de basis vormen voor de opbouw van een samenleving in na-oorlogse tijden. Ook is aangetoond dat juist vrouwen in staat zijn risicovolle beslissingen te nemen. En op momenten die ertoe doen het leiderschap op zich nemen. Denk bijvoorbeeld aan Winny Mandela en May. De kans is dus groot dat Mirjam het volk door de woestijn leidde, met Mozes naast zich. En zoals Abraham de stamvader is van twaalf zonen, is Sara de stammoeder van twaalf zonen en zijn er ook twaalf vrouwen die de oorsprong vormen van deze twaalf stammen.

Uit de kern van De Bijbel, de tien geboden, blijkt heel duidelijk dat de Bijbel specifiek voor mannen is vertaald. Het tiende gebod luidt:’ Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn os, noch zijn ezel, noch iets, dat uws naasten is.’ Nergens in het gebod staat dat vrouwen hun ‘naasten man’ niet mogen begeren of dat ‘haar dienstmaagd’ niet begeerd mag worden.

“Bij het kritisch lezen van de huidige Bijbel, ziet men dat deze is geschreven om de man op te hemelen en de vrouw op een tweede positie te zetten.”

Dat verklaart waarom we leren dat God een man (vader) is en geen vrouw. Niemand heeft God gezien en met al zijn/haar wonderen kan het net zo goed een vrouw zijn die het leven geeft. Of een energie waarvan het mannelijke en vrouwelijke gelijk is. Zolang we het niet weten, kunnen Christenen evengoed ‘Onze moeder, of onze Vader en Moeder’ bidden. Een wijziging van die simpele woorden geeft vrouwen een veel grotere machtspositie binnen de kerk, en dus binnen de maatschappij.

Macht

Het al dan niet opschrijven en vertellen van verhalen geeft macht en invloed. Bij het kritisch lezen van de huidige Bijbel, ziet men dat deze is geschreven om de man op te hemelen en de vrouw op een tweede positie te zetten. Het is een subtiele manier om verhoudingen tussen geslachten aan te geven. Het gaat niet alleen om de namen die worden genoemd, maar ook hoe de karakters worden weergegeven. De rol van vrouwen wordt nauwelijks genoemd, tenzij deze twijfelachtig, manipulerend of niet luisterend is. De rol van mannen is veel meer divers en wint betrouwbaarheid het tegenover de ‘slechtere’ karaktertrekken. Waarschijnlijk was de ‘vrouwengodsdienst’ te bedreigend voor de mannelijke heersers. De kans is groot dat er hele passages uit de oorspronkelijke Bijbel zijn verbrand of simpelweg zijn weggelaten. We zullen nooit helemaal weten welke verhalen dat zijn geweest.

Zonder vrouwen in De Bijbel geen evenwicht

In ons van oorsprong Calvinistisch landje is de wetgeving en een deel van onze informele overtuigingen nog steeds gebaseerd op De Bijbel. Als we volledige emancipatie willen, zal de Bijbel ook wat geëmancipeerder moeten worden. Tienduizenden kinderen worden nog Christelijk of Katholiek opgevoed en krijgen alleen de verhalen te horen over hoe mannen de basis vormen van ‘onze’ gemeenschap. Indien de rol van vrouwen op oorspronkelijke wijze wordt verteld, wordt de machtspositie van vrouwen al veel meer gedragen. Kinderen leren dan immers dat ook vrouwen de basis vormen van onze gemeenschap. Aangezien Mirjam een profete is, is het heel natuurlijk dat de machtsposities binnen de kerk ook door vrouwen worden vervuld. En vanuit die ‘gewoonte’ is er een natuurlijke acceptatie voor vrouwen op topposities in het bedrijfsleven en de politiek.

Niraï Melis

Niraï Melis (1980) is auteur voor Pioniers Magazine. Zij is schrijver, socioloog en ondernemer. Haar missie is om mensen weer in hun kracht te zetten. Dit doet zij door de disbalans tussen de vrouwelijke en mannelijke energie te benoemen. Ze heeft verschillende onderzoeken gedaan naar de oorzaken van de disbalans en hun invloed op de maatschappij, economie en politiek. Zo heeft ze een onderzoek naar de gendergelijkheid in kranten gedaan en in politieke programma's.