Winkelmand

Artikelen

Normen en waarden; bestaan ze nog?

In de aanloop naar de verkiezingen las ik een nieuwsbericht in de krant waarin we werden opgeroepen om voor ‘De Nederlandse Normen & Waarden’ te gaan stemmen. Omdat deze aan het verdwijnen zouden zijn. Maar wat zijn deze Nederlandse normen en waarden eigenlijk? Verdwijnen ze echt? En zo ja: is dat erg?

Bij deze vragen denk ik aan de Romeinen. Zoals in iedere samenleving bestonden ‘normen en waarden’ ook in het trotse Romeinse Rijk. Ze ontstonden vanuit geloof in de Goden. Zolang men de wil van de Goden volgde, had men een gelukkig leven. Toch viel het Romeinse Rijk uit elkaar. Gezien de natuurkundige wetten is dat niet vreemd. Alles en iedereen volgt op deze aarde de curve van het leven te volgen: er ontstaat leven, het groeit, het bloeit en gaat weer dood. Deze wetten gelden ook voor samenlevingen. Een samenleving ontstaat, groeit, bloeit en raakt weer in verval.

“Zodra een samenleving uit balans raakt, zal deze transformeren.”

Naast de levenscurve volgen samenlevingen ook de natuurkundige wetten van balans. De samenleving moet intern en met de omgeving in balans zijn om te overleven. Zodra een samenleving uit balans raakt, zal deze transformeren. In het geval van het Romeinse Rijk was het de grootte en de dominantie die zorgde voor disbalans. Om de natuurkundige balans te herstellen, viel het Romeinse Rijk uit elkaar. Mensen leefden verder in kleinere samenlevingen, waarbij ze de normen en waarden van de Romeinen integreerden en aanpasten aan hun samenleving.

Maatschappij in balans

Om te kijken hoe belangrijk balans voor een samenleving is, kan men het beste kijken naar de natuur. Plant men ieder jaar dezelfde soort groente op een veld, dan raakt de grond uitgeput en zal de groente niet meer groeien. Om überhaupt te kunnen groeien heeft de plant andere planten en dieren nodig. Zo is het ook met een samenleving. Een samenleving die hetzelfde blijft en van dezelfde grondstoffen (economie, woningbouw, huwelijkspartners) gebruik maakt, zal op termijn uitgeput raken. Een samenleving heeft verschillende soorten grondstoffen nodig om te kunnen overleven. Dat wist men lang geleden al. Vrouwen werden vroeger uitgehuwelijkt buiten de eigen gemeenschap en in de Gouden Eeuw was bijna 80% van de Amsterdammers allochtoon. Samen maakten ze de havenstad tot een van de belangrijkste steden van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De stad was zo sterk dat Lodewijk de X1V Amsterdam tijdens de Hollandse oorlog niet aan durfde te vallen.

Een samenleving waarin deze natuurlijke verandering ontbreekt zal op zoek gaan naar andere samenlevingen of uitsterven. Zoals planten allemaal dezelfde basisopbouw en behoeften hebben, zijn ze ook allemaal anders in hun vorm en kleur. Net als mensen. Alle mensen van alle geloven delen dezelfde waarden, ooit gebaseerd op de ‘Wil van de Goden’ of van een ‘God’. Daarom is de basis van alle normen hetzelfde.  Het zijn de noodzakelijke basisregels om te overleven als maatschappij. In het gebied dat ooit het Romeinse rijk was, zijn in de loop der eeuwen enkele normen en waarden veranderd. Maar de basis is nog steeds hetzelfde. De Gladiatoren zijn verdwenen, maar men zorgt nog steeds voor elkaar. Men kan in vrede leven.

Natuurlijke cyclus

We zien deze levenscurve – ook wel ‘opkomst’ en ‘ondergang’ genoemd – van een samenleving niet alleen bij de Romeinen. De Grieken, het Osmaanse Rijk, Babylonië, de USSR, Argentinië, het Duitse Rijk en op dit moment de USA en binnenkort het Verenigd Koninkrijk. Het gaat om de natuurkundige wetmatigheid van maatschappijen. De maatschappij groeit zichzelf te boven en gaat ten onder aan ‘arrogantie’. Dominante hoeveelheden planten ontwikkelen uiteindelijk ook een ziekte waaraan ze sterven, of er komen dieren die ze opeten. Nederland heeft deze fase ook al eens doorgemaakt. De opkomst van de Gouden Eeuw en de ‘ondergang’ ervan door de vele oorlogen. De samenleving bestaat nog, de normen en waarden zijn in basis nog hetzelfde als toen. Al heeft het instituut kerk steeds minder invloed.

Men zou kunnen concluderen dat alleen in de oorlog een soort van normloosheid en waardenloosheid bestaat. Toch is dat ook niet waar. Ook tijdens een oorlog bestaan normen en waarden. Men schiet immers alleen op de vijand, niet op het eigen leger. Krijgsgevangen worden op een bepaalde manier behandeld en bij het zwaaien van de witte vlag, is het voor iedereen duidelijk dat er om overgave wordt gevraagd.

“Ook systemen en instituties zijn gebonden aan de natuurkundige wetten van het leven. Zodra zij te groot, te log of te bureaucratisch worden, zal er een nieuw systeem ontstaan dat op dat moment beter werkt.”

Hoe een land ook is, normen en waarden blijven bestaan. Systemen en instituties om deze normen en waarden in stand te houden, vallen echter na verloop van tijd uit elkaar. Ze volgen de bekende groeicurve: een klein begin, daarna de groei en tenslotte de krimp. Ook systemen en instituties zijn gebonden aan de natuurkundige wetten van het leven. Zodra zij te groot, te log of te bureaucratisch worden, zal er een nieuw systeem ontstaan dat op dat moment beter werkt.

We kunnen niet meer terug

De veranderingen zijn uiteindelijk vrij makkelijk te voorspellen. Zodra de balans begint te haperen, is het tijd voor een nieuw systeem, een nieuwe institutie. De plantenwereld past zichzelf aan bij het ontbreken van balans. Het DNA van de plant zal iets veranderen, zodat het zichzelf in leven kan houden, bijvoorbeeld als de grond droger wordt. Lukt dat niet, dan zal de plant minder hard groeien. Of de instituties zich vanzelf aanpassen is de vraag. Mensen houden het graag ‘bij het oude’.

Nederland zit op dit moment net voorbij het hoogtepunt van de curve. Ons leven is goed, we hebben een rijke maatschappij. Maar ons systeem is uit balans en op termijn niet meer houdbaar. Er zijn veel ouderen en onze maatschappij is daar (nog) niet op ingericht. De mannelijke en vrouwelijke energie is uit balans en de economie idem dito. Vooral de demografie is een unieke situatie. In de natuur zijn er geen of weinig dieren of plantenpopulaties te vinden die zo hard groeien als die van de mens.  De vraag is hoe wij daar als maatschappij mee om willen gaan. Willen we keihard crashen door oorlog, of groeien we geleidelijk naar een andere maatschappij?

De normen en waarden blijven, die nemen we mee. We kunnen alleen niet meer ‘terug’ op de levenscurve van onze samenleving. We kunnen alleen vooruit en een nieuwe fase beginnen. En zelf bepalen hoe die eruit zal gaan zien.

Niraï Melis

Niraï Melis (1980) is auteur voor Pioniers Magazine. Zij is schrijver, socioloog en ondernemer. Haar missie is om mensen weer in hun kracht te zetten. Dit doet zij door de disbalans tussen de vrouwelijke en mannelijke energie te benoemen. Ze heeft verschillende onderzoeken gedaan naar de oorzaken van de disbalans en hun invloed op de maatschappij, economie en politiek. Zo heeft ze een onderzoek naar de gendergelijkheid in kranten gedaan en in politieke programma's.