Artikelen

No go area’s? Tijd voor doelgroepenbeleid!

De Duitse politieagente Tania Kambouri beschrijft in haar boek De vrouw in het blauw (juni 2016) haar ervaringen tijdens haar werk in achtergestelde wijken waar bepaalde groepen jongeren de dienst uitmaken. Ze vertelt wat er op straat gebeurt en hoe ze bejegend wordt. Deze groepen, waarin ze veel moslimjongeren ziet, zijn agressief en hebben weinig respect voor gezag. Zelfs voor de politie worden deze wijken langzamerhand no-go-area’s. Vanuit de praktijk benoemt ze onderliggende waarden die integratie in de weg staan zoals: de macht van de vaders en de familie (“het gaat om onze eer”) en de islamitische parallelle rechtspraak (“wij lossen dat zelf wel op”). Aan de andere kant signaleert Kambouri dat veel mensen met een islamitische achtergrond goed zijn geïntegreerd in de samenleving. Logischerwijs kunnen dit soort problemen dus niet uitsluitend worden toegeschreven aan de Islam of aan de moslimcultuur. Daarom vind ik het belangrijk om de analyse breder te trekken.

“Veel mensen die functioneren vanuit traditionele waardensystemen, hebben problemen met de huidige geïndividualiseerde samenleving.”

Als ik kijk naar Nederland, dan zie ik als een belangrijke oorzaak voor vergelijkbare situaties in ons land de groeiende tweedeling in de samenleving die samenvalt met een botsing van waardensystemen. Veel mensen die functioneren vanuit traditionele waardensystemen, hebben problemen met de huidige geïndividualiseerde samenleving. Dat staat los van hun specifieke achtergrond of van hun geloof. Ze ervaren angst en onzekerheid over wat er in Nederland en in de wereld gebeurt en voelen zich niet (meer) thuis. Allerlei voorzieningen worden afgebroken en de armoede groeit. Sommige mensen trekken zich als reactie hierop volledig terug in de eigen cocon van familie en de eigen groep. Anderen vinden hun eigen regels, analyse en visie absoluut de beste en beschuldigen politici dat ze ‘niets’ doen, de verkeerde beslissingen nemen of discrimineren. En een kleine groep, vooral jongeren, is de weg kwijt en vervalt in agressief gedrag (straatbendes, hooligans, rechts-radicale groepen). Steeds meer ontbreekt de aansluiting op de rest van de samenleving.

Zelfredzaamheid

Een van de dominante waarden in de huidige samenleving en haar belangrijkste instituties is sinds de jaren negentig ‘zelfredzaamheid’. Vanuit dit perspectief zijn burgers op de eerste plaats autonome en verstandige wezens die hun eigen leven vorm kunnen geven en hun eigen zaken regelen. Mensen hoeven niet ‘gepamperd’ te worden. Op allerlei beleidsterreinen zijn daarom subsidies en regelingen geschrapt die gericht waren op extra ondersteuning van specifieke doelgroepen.

“Er is echter ook een grote groep autochtone en allochtone bewoners die helemaal niet goed mee kan komen. Dat wordt door de huidige beleidsmakers onvoldoende beseft.”

Een grote groep burgers voelt zich thuis in deze vrije, zelfredzame maatschappij. Zij ontplooien inderdaad hun eigen burgerinitiatieven. Voor het merendeel zijn dit mensen die de kans hebben gehad om zich te ontwikkelen via studie, werk en een goed netwerk. Zij hadden een stimulerende omgeving en de nodige financiële middelen en weten de weg in de bureaucratie van de BV Nederland. Zij zijn succesvol. Zij doen hun mond open en hebben invloed. Andere burgers zijn gericht op zelfontplooiing via cursussen en zelfreflectie, zij zetten zich in voor een groenere en betere wereld.

Er is echter ook een grote groep autochtone en allochtone bewoners die helemaal niet goed mee kan komen. Dat wordt door de huidige beleidsmakers onvoldoende beseft. De groeiende kloof tussen de have’sen have not’svraagt om extra ondersteuning van burgers die zich niet op eigen kracht verder kunnen ontwikkelen. In de vorige eeuw had Nederland een vrij goed systeem van ondersteuning opgebouwd. Er werden veel (educatieve) activiteiten georganiseerd voor kinderen, tieners en jongeren. Er waren cursussen voor vrouwen om assertiever te worden, om te leren lezen en schrijven, om nieuwe dingen aan te pakken in hun leven. De hulpverlening maakte gebruik van tolken en beschikte over voorlichtingsmateriaal in allerlei talen. Er waren veel wijkagenten die wisten wat er in hun gebied speelde, ook achter de voordeur. Zij werden gekend, herkend en gerespecteerd. Zij boden concrete hulp bij burenruzies, ontspoorde jongeren en overlast. Burgers werden ondersteund in het kenbaar maken van hun behoeften en leerden hoe ze daar op een constructieve manier mee verder konden komen.

Ondersteuning

Een groot deel van die ondersteuning is verdwenen onder het mom van: de mensen kunnen het zelf en daarom is er ook geen specifiek doelgroepenbeleid meer nodig. Dat is volgens mij een misvatting. De burgers die nog geen aansluiting hebben kunnen vinden bij het succesvolle, zelfredzame deel van de samenleving, hebben absoluut gerichte regels en ondersteuning nodig om die aansluiting te vinden. Kambouri geeft in haar boek een aantal oplossingsrichtingen aan zoals: aandacht voor opvoedingsvraagstukken en voor integratie op kinderdagverblijf, school en werk; snelle, consequente rechtsspraak. Daarnaast vind ik professionele jeugdactiviteitencentra en projecten waar jongeren eigenwaarde kunnen ontwikkelen binnen een heldere structuur en met nieuwe rolmodellen, enorm belangrijk. Zo’n aanpak heeft zich al talloze malen bewezen. Mensen ontwikkelen zich volgens bepaalde stadia wanneer hun levensomstandigheden gunstig zijn of daartoe uitdagen (zie ook www.spiraldynamicsintegral.nl). Als daarin stagnatie plaats vindt, is dat een probleem voor de gehele samenleving. Als we alle mensen ongeacht hun achtergrond, kleur, of religie mee willen nemen in de ontwikkeling van onze samenleving, vereist dat specifieke inspanningen. En geld uiteraard. Doe je dat niet, dan is de prijs veel hoger.

Leida Schuringa

Leida Schuringa schrijft voor Pioniers Magazine. Zij werkt als partner bij CHE-Synnervate en is auteur van verschillende boeken o.a. Omgaan met diversiteit; Projectmatig werken voor de non-profit sector en Community Empowerment in a developing country. Haar ervaring ligt in de non-profit sector en ontwikkelingssamenwerking. Op dit moment is zij met name actief in Tsjechië en Malawi. Leida is socioloog, gecertificeerd (leer)supervisor, integral coach (ICC), trainer en adviseur. Zij specialiseerde zich in Spiral Dynamics integral (www.spiraldynamicsintegral.nl) en is geïnteresseerd in de toepassing ervan op maatschappelijke vraagstukken. Haar specifieke expertise ligt vooral op het terrein van community empowerment en haar passie is een bijdrage te leveren aan samenwerking tussen mensen met allerlei verschillende achtergronden.