Artikelen

Nee zeggen is een mensenrecht, ‘ontscholen’ helpt!

Vaak komen mensen met hun kind naar de Ontdekking wanneer ze ten einde raad zijn. Hun dochter of zoon ‘doet het slecht’ op school, spijbelt, haalt slechte cijfers, is onhandelbaar, saboteert de boel en wil gewoon niet meer naar school. Alles is al geprobeerd: andere klas, andere richting, andere school, disciplinaire maatregelen thuis en op school, praten, therapie, leerplichtambtenaar en ga zo maar door. Niets hielp. Het kind WILDE NIET NAAR SCHOOL. Sommigen gaven aan niet meer te willen leven en dat was geen dramatische aandachttrekkerij. Anderen waren niet zo expressief, trokken zich terug, werden depressief, volkomen uitgeput. Weer anderen werden brutaal en agressief.

Eenmaal op de Ontdekking, vaak al in de introductieperiode, komen de verhalen los. Verhalen van pesterijen, mishandeling, onwaarschijnlijke pogingen van docenten om leerlingen in het gareel te houden. Van miskenning, ontkenning, afwijzing. Verhalen die er niet om liegen. Verhalen van eigen verschrikkelijk gedrag op de vorige school: onhandelbaarheid, onredelijkheid, driftbuien. Verhalen die ik herken van mijn tijd binnen het systeem. Daarom hebben leerlingen tijd nodig om te ontscholen, oftewel los te komen van het schoolsysteem. Doordat studenten op democratische en sociocratische scholen volstrekt serieus genomen worden als volwaardige gesprekspartners komen ze langzaam bij van de narigheid die ze hebben meegemaakt binnen het huidige onderwijsstelsel.

Het verbod op nee zeggen

De eerste en ergste misdaad binnen ons huidige onderwijsstelsel is het verbod op nee zeggen. In ons onderwijssysteem mogen studenten dat wat ze opgedragen wordt door de volwassenen niet weigeren. Hun recht op zelfbeschikking wordt ze hiermee ontnomen. Dit  verbod op zelfbeschikking is de basis van het grootste deel van de ellende die kinderen en jongeren moeten doormaken op school en dat is waar deze jonge mensen tegen in opstand komen. Liever trotseren ze hun hele sociale omgeving, stellen ze hun ouders teleur en worden ze gezien als niet deugende rotkinderen dan dat ze hun recht op zelfbeschikking opgeven. Liever zijn ze een buitenbeentje, een freak, iemand die volgestopt moet worden met pillen, dan dat ze nog langer zichzelf blootstellen aan een omgeving die, vanwege deze ernstige misdaad tegen de mensheid, ongelijkheid, machtsmisbruik en willekeur in de hand werkt, zowel door volwassenen als door kinderen en jongeren.

De verhalen van ouders komen ook los in de introductieperiode. In deze periode is er bij de Ontdekking een korte cursus voor ouders waarin aandacht wordt besteed aan hoe sociocratie en ontscholen werken. Tijdens de cursusavonden is er ruimte voor de belevenissen en ervaringen van de volwassenen zelf, zowel wat betreft hun eigen onderwijstijd als de wederwaardigheden met hun kinderen en het huidige system. Ook hier komt de eerste en ergste misdaad van het huidige onderwijssysteem naar voren, op een indirecte manier. Het eerst wordt het zichtbaar in de blije reacties van ouders: “We hebben ons kind weer terug!” “Ze lacht en zingt weer zoals ze deed voordat ze ooit naar school ging.” “We kunnen weer een normaal, goed gesprek met elkaar voeren.” “Hij is weer net zo plezierig met zijn broertjes als hij was voordat hij naar de kleuterschool ging.” Met andere woorden: de student voelt zich weer meester over haar eigen bestaan en ervaart weer het recht om over zichzelf te beschikken. Vervolgens is ze weer in staat om haar eigen, natuurlijke zelf te zijn.

Ontscholen voor ouders

Dit is uiteraard super fijn! Het duurt maar kort voordat jonge mensen hun zelfbeschikkingsrecht weer terugvinden en weer de mooie, krachtige mensen worden die ze waren voordat ze aan school begonnen. Aan de andere kant realiseren ouders zich dan dat zij degenen zijn die hun kind naar de gevangenis gebracht hebben, de plek waar een kind geen nee mag zeggen. De plek waar het moet gehoorzamen, anders krijgt het straf. De plek waar heel veel in het werk gesteld wordt om de individuele zelfbeschikking te breken en kinderen aan te passen aan het grote geheel. Dat is een verschrikkelijk moment voor de ouders. Het besef dat zij persoonlijk verantwoordelijk zijn voor de narigheid van hun kind op school. Dat zij zelf hun kind hebben veroordeeld tot deze gevangenis, ook al was het met de beste bedoelingen. Dit is een cruciaal ontscholingsmoment voor ouders. De schellen vallen ze van de ogen. Ze bezien hun eigen schooltijd in een nieuw licht. Dan volgt een periode waarin zowel de ouders als hun kind de tijd nodig hebben om te helen. Dit kan een hele tijd – soms jaren – duren.

Het verbod op nee zeggen, het verbod om iets te weigeren, niet te willen is een schending van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens, van het Internationale Verdrag van de Rechten van de Mens en van het Internationale Verdrag van de Rechten van het Kind. Wij zijn als maatschappij zo gewend geraakt aan deze schending dat we haar niet eens meer opmerken. We vinden het normaal dat kinderen en jongeren moeten gehoorzamen, soms tot in het absurde toe, “voor hun eigen bestwil” en “omdat zij nog niet kunnen overzien wat goed voor ze is en wij wel.” Wat we niet meer zien, is dat het helemaal niet goed is voor mensen van welke leeftijd dan ook om geen zeggenschap over hun eigen bestaan te hebben. Wat we niet meer merken, zijn de oogkleppen die langzamerhand aan onze slapen zijn vastgegroeid zodat we onze kinderen niet meer zien, horen en voelen, maar alleen nog de programmering waar we zelf mee zijn volgestopt. Dat is mede gevolg van de eerste en ergste misdaad van ons schoolsysteem. We zijn zelf immers ook zo geprogrammeerd. Ergens nee tegen zeggen, iets werkelijk, fundamenteel weigeren, is voor veel mensen heel erg moeilijk.

De pijn verbijten

Wanneer een weigering niet geaccepteerd wordt, ontstaat ruimte voor misbruik. Als ik niet mag weigeren om mijn haar te laten kammen door mijn moeder, moet ik de pijn verdragen die het iedere dag weer doet. Wanneer ik niet mag weigeren om te rekenen, moet ik de pijn verdragen die het iedere dag weer doet om aan die sommen te beginnen. Zo raak ik langzamerhand gewend aan het verdragen van pijn, een alternatief heb ik niet. De mensen om mij heen verdragen ook steeds maar weer pijn, omdat ze zo geconditioneerd zijn. Ik heb geleerd dat het weigeren van iets, van nee zeggen, acuut flink zeer doet en dat het normaal is om de druk, die constante, zeurende pijn van het toegeven en buigen, te verdragen. Het wordt op den duur zo gewoon, dat ik het niet meer opmerk als pijn, als een waarschuwing dat er iets niet goed is. Dit is met veel volwassenen aan de hand. We zijn verdragers van chronische psychische pijn geworden.

Door de confrontatie met kinderen en jongeren die niet wennen aan de pijn, die niet willen buigen om het buigen, die niet toegeven omdat dat de veiligste weg lijkt, kunnen volwassenen leren zien hoe zij omgaan met pijn en dwang. Kinderen en jongeren die pijn blijven hanteren als waarschuwing dat er iets mis is in plaats van deze maar te verdragen, tonen ons hoezeer wij volwassenen zijn afgestompt ‘om de lieve vrede.’ Om onze ouders tevreden te stellen en onze juffen, meesters en docenten, onze ‘superieuren.’ Ze laten ons zien hoe deze schending van de mensenrechten het mogelijk maakt dat volwassen intelligente mensen dingen doen en laten die iemand die niet zo is afgericht nooit zou doen of laten. Ze laten ons zien hoe onvrij we zijn. Dat het recht om nee te zeggen niet voor niets een mensenrecht is. Dat is een belangrijke boodschap van deze dappere jonge mensen: buig niet, blijf zelf voelen, blijf zelf denken, blijf trouw aan jezelf!

Ouders die de moed hebben om hun kind democratisch of sociocratisch te laten leren, zijn enorm belangrijk voor onze samenleving. Zij zijn de ambassadeurs van een andere manier van met elkaar verkeren. Een manier waarbij het oké is om nee te zeggen, sterker nog, waar dit als een waardevolle bijdrage gezien wordt aan het geheel. Een manier waarbij je jezelf kunt zijn en jezelf kunt ontwikkelen zonder in allerlei pijnlijke harnassen gehesen te hoeven worden. Iedere kleine keuze telt. Iedere stap is waardevol.

Nee zeggen maakt helder wat je ja is

Misschien kunnen we met elkaar wat pijn reduceren. Kinderen en jongeren weer zien bloeien en groeien. Beseffen dat ze niet van ons zijn, maar van zichzelf en dat wij ze mogen ondersteunen daar waar nodig, niet meer. Dan kan ook de pijn in onszelf helen en kunnen wij weer mensen worden die over ons eigen leven, ons eigen lot beschikken. We kunnen samen bouwen aan een samenleving waarbij het uitoefenen van macht steeds minder belangrijk zal worden. Een samenleving waarbinnen ruimte is voor iedereen en waarbinnen iedereen gezien en geliefd wordt om haar unieke bijdrage aan het geheel. Dan kunnen we met elkaar weer heel worden.

Mijn verhaal is eigenlijk in alle toonaarden steeds hetzelfde geweest: het huidig onderwijssysteem is niet meer geschikt voor deze tijd, kraakt in zijn voegen en moet afgeschaft worden ten gunste van alle prachtige experimenten die nu gaande zijn. Laten we met elkaar onderwijs ontwikkelen dat goed is voor iedereen: voor leerlingen, docenten en ouders.

Nu volg ik, zoals altijd in mijn leven, mijn hart: ik ben aan het verhuizen naar Zuid-Frankrijk. Hier zal ik me focussen op de liefde, sjamanistisch werk en in de natuur zijn. Ik wens jullie allemaal het leven dat je het liefste leidt en het recht om nee te zeggen, te allen tijde, in alle omstandigheden. Door nee te zeggen wordt helder wat je ja is. Dan is de weg vrij om je hart te volgen! Ik wens jullie allemaal het allerbeste, op je eigen weg, op je eigen manier. Het ga jullie goed!

Maria Schuitemaker

Maria Schuitemaker heeft een aantal artikelen geschreven voor Pioniers Magazine. Zij is pionier in hart en nieren. Zij is gegrepen door de combinatie van heling en onderwijs als middel tot bewustwording en persoonlijke ontwikkeling. Zij heeft zich in de loop van de jaren geschoold als Gestalttherapeute, docente basisonderwijs en docente Nederlands voor het voortgezet onderwijs. In het reguliere onderwijs stuitte zij op een dichtgeplakt systeem, dat geen ruimte biedt voor persoonlijke ontwikkeling en bewustwording. Vandaar dat zij opnieuw haar eigen weg ging, dit keer als zzp’ster met haar eigen bedrijf genaamd ‘Licht Leren’. Ze werkt voor verschillende opdrachtgevers, waaronder de Ontdekking, sociocratische school Drenthe e.o. Hier vinden studenten en begeleiders samen telkens weer het nieuwe – en eigenlijk oude - leren uit. Een leren dat uitgaat van de natuurlijke nieuwsgierigheid van mensen, jong en oud. Een leren dat uitgaat van het hart, en van verbondenheid. Maria’s grote kracht is dienend leiderschap.