Artikelen

Naar school gaan zonder op school te zitten

Wennen aan sociocratisch onderwijs

Alweer ben ik op mijn vakantie adres in Frankrijk. Dat kan zomaar in november, wanneer je op een democratische school werkt waarbij studenten en begeleiders hun eigen vakantie kunnen afspreken. Dus heb ik besloten om de eerste week van november even tijd voor mezelf te nemen om hier van een heerlijk najaarszonnetje te genieten. Tijd om terug te kijken op de afgelopen periode.

Aan het eind van iedere periode houden de studenten een periodegesprek met hun ouders. In dit gesprek vertellen ze wat ze de afgelopen periode gedaan hebben en wat ze hier van geleerd hebben. Ook maken ze van hieruit plannen voor de komende periode en zetten ze in hun leerplan wat ze de komende twee maanden willen doen. Deze gesprekken laten onder andere goed zien hoe het proces van ontscholen (loskomen van het schoolsysteem) verloopt.

Tussen kind en jongere

Laat ik als voorbeeld Henk nemen, een mix van verschillende studenten: op school is hij een intelligente, zelfstandig werkende jongen in het begin van zijn puberteit. Hij wil op den duur HAVO halen, maar heeft hier absoluut geen haast mee. Wel kiest hij zijn activiteiten zodanig dat hij op zijn eigen manier toewerkt naar zijn doel. Hij geeft zijn eigen leren vorm, vraagt hulp waar hij die nodig heeft en zoekt het verder zelf uit. Ook speelt hij nog veel en geniet hij van rondhangen met zijn schoolvrienden.

Deze periode heeft hij zo zijn eigen plan getrokken en zich niet veel aangetrokken van de doelen die hij gesteld had in zijn leerplan. Zijn stem schiet heen en weer tussen kind en jongere en steeds vaker hoor en zie ik de jongere. Hij heeft zijn periodegesprek niet voorbereid. Hij heeft veel rondgehangen, aangeschopt tegen de afspraken die in de kring gemaakt zijn over van alles en nog wat, ook is hij heel kritisch op de begeleiders en hun gedrag. Bij belangrijke besluitvorming heeft hij zich vaak teruggetrokken uit de kring.

“Hij durft niet te zeggen dat hij veel tijd heeft doorgebracht met lummelen en gamen in de verwachting dat zijn moeder dit niet goed vindt, het niet herkent als leren.”

Dan komt het moment dat we bij elkaar zitten: Henk, zijn moeder, zijn mentor en ik op de achtergrond als notulist. Henk heeft niets om te laten zien. Zijn portfolio heeft hij niet bijgehouden, de doelen van zijn leerplan weet hij niet meer en wat hij gisteren ook alweer gedaan heeft, is hij vergeten. Geduldig luistert zijn moeder naar wat Henk nog wel weet te vertellen. Zijn mentor helpt hem, door de dingen op te noemen die in de dag- en weeklogboeken zijn vastgelegd. Dat is best veel. Henk zegt het niets op dit moment. Zijn geest dwaalt tussen volwassene en kind, tussen afhankelijkheid en zelfstandigheid en dat is prima.

Voldoen of voldaan?

Zelf vindt hij het niet prima, blijkt tijdens het gesprek. Het is opvallend hoe kinderlijk zijn stem opeens is en hoe hij oplet of wat hij zegt en doet zijn moeder wel pleziert. Hij durft niet te zeggen dat hij veel tijd heeft doorgebracht met lummelen en gamen in de verwachting dat zijn moeder dit niet goed vindt, het niet herkent als leren. Hij blijft zijn moeder aankijken wanneer hem gevraagd wordt wat en hoe hij de volgende periode wil en vraagt haar zelfs om suggesties. Wanneer ik hem vraag wat voor verlanglijstje hij zelf wil maken en waar hij zelf blij van wordt, blijft het een hele tijd stil. Pas wanneer zijn moeder aangeeft dat ze van hem houdt en dat ze achter zijn keuzes staat, komen de wensen voorzichtig los.

Een stage op het gebied van zijn grootste passie zou hij wel fijn vinden. Bepaalde dingen leren op schools gebied. Spelen. (Die was moeilijk: kun je daar wel mee aankomen bij je ouders?). Langzamerhand rolt er een lijst uit waar je u tegen zegt. Een heel andere lijst ook dan de vorige periode.

“Hij weet nu pas echt diep van binnen dat zijn moeder achter hem staat, hem steunt, en het goed vindt hoe hij zijn eigen leren vorm geeft.”

Dan wordt het duidelijk: Henk heeft de afgelopen periode een leerplan gehad waarvan hij dacht dat hij het zo moest doen om zijn ouders te plezieren, een lijst die volgens schoolse opvattingen zegt: “ik ben verantwoord aan het leren”. Dat heeft heel slecht gewerkt: hij kreeg precies dezelfde weerzin tegen school als vroeger en dus verviel hij ook in het oude vermijdingsgedrag dat hij op zijn vorige school liet zien. Hij deed bijna niets, vergat alles wat hij moest doen en stond cynisch vanaf een afstandje alles te bekijken. Ondertussen voelde hij zich ongelukkig en had hij veel last van buikpijn en griep.

Wat een leerproces!

Hoe verder het verlanglijstje groeit, met goedkeuring van mama, hoe meer ontspannen en hoe levendiger Henk wordt. Hij komt op ideeën, neemt voorschotjes op hoe het zal gaan de komende periode. Hij wil zelfs in zijn leerplan hebben staan dat hij de volgende keer zijn periodegesprek voorbereidt door zijn portfolio bij te houden en er samen met zijn mentor er echt voor te gaan zitten, omdat hij nu al voorziet dat het een heel leuk gesprek gaat worden!

Henk is niet nieuw op school. Hij is hier al anderhalf jaar. Toch is de angst om zijn ouders teleur te stellen en tekort te schieten diep geworteld. Daarom is dit periodegesprek cruciaal voor hem. Hij weet nu pas echt diep van binnen dat zijn moeder achter hem staat, hem steunt, en het goed vindt hoe hij zijn eigen leren vorm geeft. Dit proces heeft hij door moeten maken om nu echt zelfstandig en van binnen uit te kunnen gaan leren. Hij begrijpt nu hoe hij aan zijn buikpijn en zijn cynisme komt en dat dit niet hoeft als hij zijn eigen leren vorm geeft. Ik ben trots op hem en slaak een zucht van verlichting. Wat een leerproces! Wat een kanjer! Let the games begin!

Maria Schuitemaker

Maria Schuitemaker heeft een aantal artikelen geschreven voor Pioniers Magazine. Zij is pionier in hart en nieren. Zij is gegrepen door de combinatie van heling en onderwijs als middel tot bewustwording en persoonlijke ontwikkeling. Zij heeft zich in de loop van de jaren geschoold als Gestalttherapeute, docente basisonderwijs en docente Nederlands voor het voortgezet onderwijs. In het reguliere onderwijs stuitte zij op een dichtgeplakt systeem, dat geen ruimte biedt voor persoonlijke ontwikkeling en bewustwording. Vandaar dat zij opnieuw haar eigen weg ging, dit keer als zzp’ster met haar eigen bedrijf genaamd ‘Licht Leren’. Ze werkt voor verschillende opdrachtgevers, waaronder de Ontdekking, sociocratische school Drenthe e.o. Hier vinden studenten en begeleiders samen telkens weer het nieuwe – en eigenlijk oude - leren uit. Een leren dat uitgaat van de natuurlijke nieuwsgierigheid van mensen, jong en oud. Een leren dat uitgaat van het hart, en van verbondenheid. Maria’s grote kracht is dienend leiderschap.