Winkelmand

Artikelen

Macht is onmacht

Ons verzet tegen macht groeit. Naarmate we beter begrijpen waar machtsvertoon vandaan komt, is er wel meer begrip. Het wordt nu glashelder dat macht eerder een manifestatie is van angst en onzekerheid. In feite: onmacht. Een persoonlijke tekortkoming waaraan gewerkt kan worden.

Mensen met zelfkennis en zelfvertrouwen hebben het fenomeen ‘macht uitoefenen’ niet nodig. Zij worden vanzelf gezien en gehoord. Alleen als iemand onzeker is, wil hij of zij koste wat kost aandacht krijgen. Dit gebeurt dan door op een kunstmatige manier macht uit te oefenen.

Voorbeeld: De directeur van een organisatie heeft het gevoel geen ‘grip’ te hebben op wat er gaande is op de werkvloer. Zijn medewerkers werken autonoom, conform de wens van het bedrijf en de afspraken binnen de directie. Maar de directeur vindt het moeilijk om met die zelfstandigheid om te gaan. Hij wil controle over alles wat er gebeurt, terwijl zijn mensen hun eigen taken gewoon oppakken en uitvoeren. Om grip op de situatie te krijgen, kondigt hij aan wijzingen te willen doorvoeren binnen zijn afdeling waardoor meerdere arbeidsplaatsen zullen verdwijnen. De medewerkers reageren verbaast en angstig. En beginnen, uit eigen lijfsbehoud, alles wat zij doen af te stemmen met deze directeur.

Om je heen kijkend kun je overal dit soort vormen van machtsuitoefening waarnemen. Je ziet de behoefte aan controle en aan oude structuren. Er worden impliciete en expliciete bedreigingen geuit. Mensen worden op een verhulde manier beschimpt en er worden zelfs roddels verspreid. Er worden eisen gesteld en men probeert loyaliteit af te dwingen. ‘Doe jij dit niet, dan…’ Directeuren verwachten dat medewerkers hen naar de mond praten. Ze zijn niet ontvankelijk voor enige vorm van feedback omdat het probleem nooit bij hen ligt. Er worden spelletjes gespeeld en waarheden worden verkleurd en zelf ingekleurd. De lijst van manieren waarop machtsvertoon zich manifesteert is lang. En al deze gekunstelde patronen kunnen zichtbaar zijn in een enkele persoon.

Een manager in een zorginstelling heeft een conflict met een van haar medewerksters. Het heeft niets met haar functioneren te maken, het is puur persoonlijk. In plaats van het bespreekbaar maken van dit conflict, kiest zij ervoor om de persoon in kwestie zwart te maken bij de andere medewerkers van de afdeling. Het gevolg: deze gaan achter de manager staan en de persoon in kwestie wordt uiteindelijk door iedereen genegeerd. Uiteindelijk neemt die persoon ontslag.

Is er dan niets goeds te noemen aan managers die deze machtsstijlen hanteren? Jawel. Soms zijn ze succesvol en paternalistisch. Sommigen zijn bereid te helpen. Maar de keerzijde hiervan is de eis van loyaliteit en onderdanigheid. ‘Zwakke’ leiders hebben al deze mechanismen nodig om zich aan vast te klampen. Het is hun enige zekerheid, want zekerheid in zichzelf vinden zij niet. Het komt omdat zij in hun basis geen liefde voor zichzelf voelen; ze verdrinken in de angst van een dreigende vereenzaming. Geldingsdrang is daarmee hun enige houvast.

Onze reactie op machtsvertoon is vaak agressie of tegenmacht. De competitie. Begrijpelijk want een mens wil niet overheerst worden. Ook zijn er velen die juist vluchten in verschrikkelijk dociel en onderdanig gedrag, in de hoop de gunst van de ‘machtige’ te winnen. Dat dit ook niet werkt, bewijst het feit dat deze ‘slaven’ vroeg of laat weer uitgespuugd worden. Want ook al wil men macht, men houdt niet van kruiperige onderdanigheid. Terwijl ze dat wel eisen! Personen die op deze manier macht uitoefenen, hebben dan ook vaak een persoonlijkheidsstoornis.

Ik ben geneigd te stellen dat je in feite alleen maar medelijden met machtswellustelingen kunt hebben. Dat is moeilijk op te brengen omdat ze wel ontvankelijk zijn voor vleierij maar niet voor liefde. Hun grootste gemis is eigenliefde en dat gemis blokkeert hen voor liefde van een ander. Bewustwording waar hun onmacht vandaan komt, kan wel helpen. Maar dat vereist allereerst de bereidheid om naar zichzelf te kijken. En daarna: geduld, geduld en nog eens geduld. Ik ken een paar mensen bij wie het is gelukt. Zij kwamen tot zichzelf en tot inzicht van hun wezenlijke zwakte. Het blijven uitzonderingen, maar juist deze uitzonderingen geven moed dat niets onmogelijk is.

Vanuit de filosofie van Servant-Leadership zou het kenmerk ‘compassionate love’ kunnen helpen. Het betekent van de ander kunnen houden, zoals je van jezelf houdt. Niet vanuit narcisme, paternalisme of egoïsme maar puur vanuit liefde. Vanuit de wetenschap dat iedereen erkenning nodig heeft om uiteindelijk zichzelf te kunnen omarmen.

Daarmee is dit kenmerk een van de moeilijkste opdrachten voor een dienend-leider.

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.