Artikelen

Maak het lichter, een bewuste kijk op het gebruik van licht

Wat is het effect van licht en hoe bepalend is dat voor de mens en alles wat leeft? We associëren licht met vrolijkheid, wijsheid en puurheid. Uitspraken als: het licht zien of ergens een licht over laten schijnen zijn ingebed in onze taal. Een andere definitie van licht vinden we in uitspraken als iets licht opnemen, lichtzinnigheid en verlichting en deze zeggen daarmee iets over ons gemoed.

Eerst even de feiten: waar komt licht vandaan? Het verhaal begint een slordige 4,5 miljard jaar terug. In het hart van de zon vind kernfusie plaats waardoor de zon licht uitzendt. Vroeg of laat raakt deze brandstof op en sterft onze zon. Naar schatting is de zon op de helft van zijn levensduur. Door de gekantelde stand van de aarde ervaren we op het noordelijk en zuidelijk halfrond de cyclus van vier seizoenen. Deze hebben een wezenlijk effect op de lichtintensiteit en de lengte van de dagen. We bewegen ons nu op het noordelijk halfrond naar de kortste dag die valt op 21 december: het is dan gedurende bijna 17 uur donker.

Als we geboren worden zien we het levenslicht en tijdens ons volwassen leven nemen we kennis van verlichte meesters en geloofsstromingen. We zoeken helderheid bij onszelf en zien het licht in de anderen. Zo verbind licht ons met elkaar en is het de voedingsbodem voor het zuivere, het ware. Primair voorziet licht al het leven van voedsel door fotosynthese: het proces waarbij planten en bacteriën, onder invloed van zonlicht, water en koolstofdioxide omzetten in glucose en zuurstof. Of je nu gelooft dat God het licht schiep op de eerste dag of dat het zonlicht de oersoep tot leven wekte, zonder licht is leven niet mogelijk.

Humeur en kleur

Dat licht een effect heeft op de mens ervaren we aan ons gemoed. Licht bepaalt ons slaap- en waakritme, stuurt ons bioritme en onze hormoonhuishouding aan, is verantwoordelijk voor de aanmaak van vitamine D en is van wezenlijk belang voor onze gezondheid. Als de dagen korter worden, zijn we minder energiek, slapen we meer, vergrijzen de kleuren en zijn we somberder. In de zomer daarentegen laat het licht de kleuren van je netvlies spatten, zijn we vrolijker, worden we sneller verliefd en zijn we productiever doordat we meer energie hebben.

“Wie heeft zich niet verwonderd over de intensiteit van het blauw in de vleugels van een vlinder?”

De wetenschap begint te erkennen dat  het menselijk lichaam energie en informatie uit zonlicht kan ontvangen en uitzenden. Onderzoekers schreven in 1993 in het Journal of Photochemistry and Photobiology dat menselijke cellen een efficiënt systeem bevatten om fotonen te vangen. Het blijkt dat cellen van veel levende organismen biofotonen gebruiken om te communiceren. Een studie uit 2010 toont aan dat communicatie tussen cellen door middel van biofotonen is vastgesteld bij onder meer planten, bacteriën en niercellen. Ook ons DNA zendt licht uit en zou zelfs afhankelijk zijn van biofotonen. Biofotonen zijn elementaire deeltjes die worden uitgezonden door een biologisch systeem. Men vermoedt dat ze het resultaat zijn van het energiemetabolisme in onze cellen.

Licht is de voorwaarde om te kunnen zien en kleuren te kunnen waarnemen en onderscheiden. Wie heeft zich niet verwonderd over de intensiteit van het blauw in de vleugels van een vlinder?

Kleuren ontstaan waar wit licht wordt gebroken en opgesplitst. Het zijn lichttrillingen met een uiteenlopende golflengte of frequentie. Als lichttrillingen op een bepaald oppervlak vallen, worden ze geabsorbeerd of teruggekaatst. Door absorptie of reflectie kan elke aparte kleur worden herkend en onderscheiden. In het voorbeeld van de intens blauwe vlindervleugels absorbeert deze de kleuren rood en geel, maar reflecteert blauw. Kleuren oefenen een enorme invloed op de mens uit. Zij zetten bepaalde psychologische en biologische processen in gang en kleuren op die manier onze gedachten.

Licht en interieurarchitectuur

In mijn vak als interieurarchitect is dag- en kunstlicht een wezenlijk onderdeel in bijvoorbeeld mijn werk als specialist voor de fysieke ouderenzorg omgeving.

“Architecten hebben in het verleden te weinig rekening gehouden met de toetreding van daglicht in architectuur voor ouderenzorg.”

Architecten hebben in het verleden te weinig rekening gehouden met de toetreding van daglicht in architectuur voor ouderenzorg. Voor mij ligt er een schone taak om deze panden te upgraden en hierbij sterk in te zetten op het verbeteren van daglichttoetreding. Uit vele onderzoeken blijkt dat zonlicht en daglicht verantwoordelijk zijn voor allerlei fysiologische processen, zoals de aanmaak van botweefsel. Daarnaast stimuleert het de afgifte van het melatonine hormoon tijdens de nacht, wat leidt tot een beter dag- en nachtritme en tot minder slaapmedicatie. Ook met kunstlicht zijn goede resultaten te halen volgens verschillende studies. Actieve sturing van verlichting in ziekenhuizen of ouderenzorglocaties is hiervoor een oplossing, door het gebrek aan binnenvallend zonlicht te compenseren en het geleidelijk veranderende natuurlijke licht op een zonnige dag na te bootsen.

Nieuw licht op de landbouw

Door het groeien van de wereldbevolking en de schaarste aan vruchtbare landbouwgrond komt de voedselzekerheid op termijn in gevaar. Vele wetenschappers experimenteren met het kweken van voedsel onder kunstmatige led-verlichting. Led biedt de mogelijkheid om planten exact dat licht te geven dat zij nodig hebben. Zo kunnen telers ervoor zorgen dat het altijd lente is in hun kwekerij. De lichtbehoefte is per plantsoort en zelfs per groeifase anders. Telers kunnen door te sturen in de kleursamenstelling van de led-lampen optimaal voldoen aan deze behoefte en de ontwikkeling van nieuwe smaken en soorten beïnvloeden. Over het algemeen hebben planten vooral behoefte aan rood en blauw licht. Dit maakt bijvoorbeeld het kweken van voedsel in leegstaande gebouwen mogelijk waardoor stadsboerderijen kunnen ontstaan.

Van religie tot wetenschap, van bakken aan een strand tot het vinden van je eigen vonk: licht omringt ons en is de drager van leven, we zenden het zelfs weer uit. Vanuit welke invalshoek je het ook bekijkt, de essentie is dat we dankbaar mogen zijn voor het licht dat ons verwarmt en helderheid brengt. Sta daar maar eens bij stil nu de dagen korter worden, de warmte naar het zuiden vertrekt en het langzaam donkerder wordt.

Steven Krol

Steven Krol schreef enige tijd voor Pioniers Magazine. Hij werkt als interieurarchitect, vormgever en frisdenker vanuit zijn bedrijf ‘Zinniger Vormgeving’. De naam ‘Zinniger’ is een samenvoeging van ‘eigenzinnig’ en ‘zinvoller’. Dit zijn twee componenten die voor hem aanwezig moeten zijn in zijn werk en waarde toevoegen. Steven ontwerpt totaalconcepten en producten voor uiteenlopende opdrachtgevers. Meestal zijn dit opdrachtgevers die met hun producten of diensten van waarde willen zijn in de maatschappij en/ of duurzaamheid op de agenda hebben staan. Biobased economie, circulaire economie, healing environment, holistische visie en materiaal innovaties zijn sterke thema’s in het werk van Steven. Daarnaast is hij ontwerper en eigenaar van ‘Climop’. Dit is een eigentijds, verstelbaar schoolmeubel van duurzaam biokunststof dat speciaal ontworpen is voor het basis- en voortgezet onderwijs: een stoel en een tafeltje die een hele schoolcarrière mee kunnen. info: www.climop.nl