Winkelmand

Artikelen

Maak geen keuze op het moment van een crisis

Wanneer er iets misgaat dan zet je als mens een overlevingsstrategie in, simpelweg om te overleven, om dat wat misgaat op te lossen en te kunnen hanteren. Hier komt meestal angst bij kijken, of gevoelens van machteloosheid. En dus maak je vanuit die emoties een keuze. En dat er nu op dit moment angst heerst in de wereld is wel duidelijk. Was het eerst vanwege het virus, iets wat onbekend was, zorgde voor doden en snel dichterbij kwam, dan is het nu voor de gevolgen van de maatregelen; financiële angst en angst voor verlies van grondrechten.

Wat doet een crisis met je?
Zoals we allemaal weten, is een crisis een situatie die paniek met zich meebrengt. Een crisis verstoort een samenleving, systeem, een relatie, het verstoort de bestaande orde ongeacht op welk vlak zich een crisis aandient. Het zet alles op zijn kop. Bestaande structuren, afspraken, normen en waarden, komen te wankelen en mensen raken van slag, weten niet meer wat ze moeten doen. Daarop volgt in de regel paniek. En daarop volgt een overlevingsstrategie om jezelf te beschermen.

Een crisis veroorzaakt, wanneer deze lang duurt, een overbelasting in je systeem. Er is veel te lezen over wat stress met je lichaam doet. Zoals we weten leidt acute stress tot een gezonde beschermingsreactie van ons lichaam en brein. Maar wanneer deze te lang duurt of chronisch wordt, komt een lichaam niet meer aan herstel toe en raak je uitgeput. Je hebt dan ook niet meer de energie of kracht om realistisch te kijken en te handelen, je zit gevangen tussen dat wat de crisis veroorzaakt en je eigen stressmechanisme. Een patstelling waardoor er ook weer overlevingsstrategieën ingezet gaan worden. Een crisis doet dus altijd een beroep op je handelen.

Ieder zijn eigen reacties
Enerzijds is paniek een algemeen bekende reactie op een crisis. Kijk maar naar de coronacrisis waar we inzitten. Anderzijds heeft iedereen een eigen reactie op dat wat er misgaat in je leven, op een crisis, op basis van vluchten, vechten of bevriezen. Ieder mens heeft namelijk eigen overlevingsmechanismen opgebouwd. Deze mechanismen, ook wel overlevingsstrategieën of schema’s genoemd, bouw je al op in je vroegste kindertijd, vanaf het moment dat je geboren wordt. Wanneer je iets meemaakt als kind dat te groot is, en voor een kind is iets al gauw te groot, dan creëert jouw lichaam een blokkade en ontwikkel je een manier van reageren op die situatie. Bij een geboorte kun je denken aan vastzitten in het geboortekanaal en daarna gaat het over ervaringen die je opdoet in het gezin waarin je opgroeit. Deze ontwikkelde strategieën zet je later, als volwassene, steeds in wanneer je iets meemaakt dat maar een beetje lijkt op wat je meemaakte als kind. Zolang deze ervaringen nog niet verwerkt zijn, zal de pijn die erbij hoort in het hier en nu in alle hevigheid naar boven komen. Je lichaam kan dan niks anders dan je bekende strategie inzetten om jezelf te beschermen. Deze strategieën en daarbij behorende keuzes waren vroeger heel helpend, in het heden niet meer. Ze werken vaak juist tegen je. Het zijn namelijk keuzes gericht op vechten, vluchten of bevriezen. Ze putten je uit, maken je eenzaam, zorgen ervoor dat je niet verder komt in je leven of een combinatie daarvan.

Keuzes ten tijde van een crisis
Er is op veel plekken te lezen en daadwerkelijk te ervaren dat de keuzes die gemaakt zijn tijdens de crisis voor veel negatieve gevolgen zorgen. Even los van goed of fout, wil ik hier uitleggen hoe dat komt en dat eigenlijk elke keuze die je maakt vanuit een reactie op een crisis negatieve gevolgen kan hebben. Een keuze gemaakt ten tijde van een crisis waarbij er paniek kwam kijken, is dus gestuurd vanuit een overlevingsstrategie en dus vanuit angst. En zoals we allemaal weten is angst een slechte raadgever. Angst maakt dat je niet stil durft te staan, omdat het anders misgaat; dat je niet durft te vertrouwen op een natuurlijk verloop van een proces; dat er op het juiste moment de juiste beslissingen genomen zullen worden. Laat staan dat je durft te vertrouwen op jezelf; op het als vanzelf ontstaan van het juiste.

Eerst rust, dan een keuze maken
Mijn hoofdregel voor elke crisis waar je doorheen gaat is: ‘een crisis is niet het moment om een keuze te maken’. Daar bedoel ik mee dat je eerst tot rust moet komen, helder moet hebben wat er gaande is, waarom er gebeurt wat er gebeurt, dat oplossen in jezelf, tussen jou en dat wat de crisis veroorzaakt (de ander of iets anders). In het geval van een relatiecrisis ga je dan dus eerst werken aan jezelf en elkaar alvorens je een beslissing neemt; eerst moet de verstrengeling tussen elkaar opgelost worden om te weten of er voldoende liefde overblijft. Pas dan kun je een zuivere keuze maken. Je weet niet of je bij elkaar kunt blijven of juist moet weggaan voordat je weet wat de ruzie nu steeds veroorzaakte. In het geval van een crisis in een bedrijf of op de werkvloer moet ook eerst uitgezocht worden wat er misgaat voordat je weet welke keuzes je moet maken. Voor je het weet maak je een keuze die je bedrijf of team volledig om zeep helpt.

De coronacrisis was en is een behoorlijk uitdagende crisis. Er wordt nog steeds gezegd dat ze niet goed weten wat het virus nu precies is. Eerst uitzoeken wat er nu gaande was, wat het virus nu precies was zou op dat moment betekend hebben dat de IC overbelast zou raken. Wat doe je dan? Een crisis vraagt vaak wel om een snelle actie om tot rust te kunnen komen. Op dat moment doe je wat denkt dat goed is. De 1,5 meter maatregel leek een logische keuze. Ik denk dat we nooit echt zullen weten of het nu wel of niet bijgedragen heeft aan het verminderen van het aantal doden. Het heeft wel bijgedragen aan de eerste rust. Wanneer een stel ruzie heeft, is rust ook eerst nodig, dan kan afstand van elkaar even heel helpend zijn, net zoals twee collega’s die niet goed kunnen samenwerken. Het alom bekende ‘eerst even afkoelen om te voorkomen dat het erger wordt’. In de rust ontstaan namelijk de antwoorden. In de rust ontwikkel je een vorm van acceptatie en overgave en kun je werken aan wat er nodig is.

Wat vraagt een crisis van je?
Een crisis vraagt niet van je dat je dus op stel en sprong keuzes maakt voor langere termijn. Eerst rust, korte termijn dus, en dan verder kijken. Vervolgens vraagt elke crisis in je leven van je om jezelf onder de loep te nemen. Wat kom je tegen aan gevoelens? Ben je bang, word je boos, voel je je machteloos, ga je ertegen vechten, wil je meteen alles oplossen, pas je je aan? Onderzoek dus wat een crisis met je doet. Wat komt er op je af, welke boodschap brengt het met zich mee? En los dit op in jezelf. Dit gaat over het doorbreken van patronen en het omzetten van overlevingsstrategieën naar helpende strategieën. Dit vraagt van je om de pijn, die je opgedaan hebt in je kindertijd, op te ruimen uit je systeem. Dat bevrijd je van keuzes maken die niet helpend zijn, het bevrijd je van belemmerende overtuigingen die voor belemmerende keuzes zorgen.

Bij een persoonlijke crisis is dit gemakkelijker dan bij een crisis met een omvang zoals die van de coronacrisis. Daarin kon je ook niet (altijd) je eigen keuzes maken, want dat doet in ons land de overheid, in dit geval veelal gesteund door het Outbreak Management Team. Dat doet ook iets met je, dat er keuzes voor je gemaakt worden. Er is veel gesproken over het gevoel van ontnomen vrijheid. Maar ook dat zegt iets over jou, wat dat met jou doet.

Een crisis vraagt dus aan iedereen om je eigen angst (en andere emoties) te onderzoeken, mocht je die tegenkomen. En vervolgens is het nodig dat je daaraan werkt. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan wanneer de IC vol ligt en de overheid met de handen in het haar zit. En toch is dit een manier die ik zo graag meegenomen zie worden in elke volgende crisis. Vooral nu in het proces van de noodwet.

Niet vanuit angst maar vanuit vertrouwen
Hoe zou het zijn wanneer je, nadat een crisis tot rust is gekomen, er gekeken en besloten gaat worden vanuit vertrouwen? Dat er gekeken gaat worden naar de aanwezige potentie, van het systeem, de verbinding, de aanwezige personen? En dat er vanuit die potentie keuzes en plannen gemaakt gaan worden? Dat er opgelost wordt wat er nu werkelijk aan de hand was? Dat er echt op de diepere laag gekeken gaat worden wat er nodig is, dienend aan het grotere geheel? En dat je nog steeds geen verdere keuze maakt voor de toekomst als dit werk niet gedaan is? Wat zou dat opleveren voor bijvoorbeeld je liefdesrelatie die in een crisis was? Een bedrijfscrisis?

En wat zou het opleveren voor ons land wanneer de minister van Justitie op deze manier zich buigt over het nieuwe wetsvoorstel?

Zou er dan wel een wetsvoorstel komen? Is het dan wel nodig om de grondrechten op deze manier aan te tasten?

Wat als deze minister en de Tweede Kamer, die nog moet beslissen, durven af te wachten, durven te vertrouwen in de goedheid van de mens, dat zij hun rust in acht nemen wanneer ze zich niet lekker voelen? Vertrouwen in het natuurlijke verloop van wat er al goed gegaan is? Zou de maatregel dan gewoon een maatregel kunnen blijven voor alleen grotere bijeenkomsten? Hoe zou het er dan uit gaan zien?

Mensen kunnen dan weer langzaam op adem komen, eigen keuzes gaan maken en weer hun dromen en verlangens najagen. Er ontstaat vertrouwen, iets wat broodnodig is wil je een crisis sterk en eerlijk te boven komen.

Als er op deze manier met crises omgegaan gaat worden, kan er langzaam, heel langzaam een maatschappij ontstaan die voor het grotere belang gaat. Ik durf het bijna niet hardop te zeggen, laat staan op te schrijven. Maar ik wil niet alleen maar hopen, ik wil daadwerkelijk iets doen om deze verandering in beweging te brengen. Door onder de aandacht te brengen wat nodig is en wat belangrijk is. Door me uit te spreken en uit te leggen wat de onderliggende processen zijn en hoe ontzettend belangrijk het is om naar die processen te kijken. Hoe omvangrijk een crisis ook voelt, hoe machteloos je er ook in kunt staan, dit is een fundamentele manier die kan werken en zijn effectiviteit voor mij al heeft bewezen in kleine crises, waarom dan niet in grote?

Help je mee dit te verspreiden? Je zult ervaren wat het je oplevert wanneer je deze manier van crisisbestrijding voor jezelf toepast. Je gaat ervaren hoeveel vrijheid het je oplevert en dat zet zich voort!

Nadine Carter

Nadine Carter is auteur voor Pioniers Magazine. Zij begeleidt mensen in haar eigen praktijk op een effectieve en directieve manier naar de kern van hun probleem. Haar specialiteit is om via non-verbale signalen overlevingsstrategieën te herkennen. Via intensief en diepgaand lichaamswerk is zij in staat om deze patronen blijvend te doorbreken. Zij richt zich in haar praktijk op ouders die voor hun kind willen werken aan zichzelf en partners die beiden aan zichzelf willen werken omwille van hun liefde. De rode draad is verbinding en communicatie. Wanneer een verbinding verstrengeld is en partners niet meer weten wat er steeds mis gaat en waarom, kan Nadine in een zeer korte tijd en effectief deze verstrengeling uit elkaar halen. Dat geldt voor liefdesrelaties maar ook voor zakelijke relaties, teams of andere verbindingen waarin samengewerkt wordt.