Artikelen

Kunnen we klimaatverandering nog stoppen?

Onlangs zag ik een documentaire over de afvallige milieuactivist Paul Kingsnorth. De afvalligheid slaat op het deel ‘activist’ en niet op het deel ‘milieu’: hij is meer dan ooit begaan met onze natuurlijke omgeving, maar is van mening dat we het massaal verkeerd aanpakken. Het milieuactivisme is een product geworden, iets dat je kunt kapitaliseren. Een links product zelfs, terwijl een duurzame toekomst ons allemaal – links en rechts – aangaat.

Opvallend in de documentaire was zijn pessimisme over de toekomst. Volgens Kingsnorth kunnen we nooit genoeg hernieuwbare energie opwekken om aan de enorme vraag te voldoen die er nu ligt en die zeker nog gaat groeien. Klimaatverandering is een probleem zonder oplossing en dat hebben we te accepteren. Zelf zegt hij heel mooi: “Ik heb mezelf ontslagen van de zelfopgelegde plicht om de wereld te redden.”

“Volgens Kingsnorth kunnen we nooit genoeg hernieuwbare energie opwekken om aan de enorme vraag te voldoen die er nu ligt en die zeker nog gaat groeien.”

Volgens hem is klimaatverandering als gevolg van onze levensstijl geen technologisch probleem (meer hernieuwbare energie, zuinigere apparaten, meer duurzame producten), maar een cultureel probleem. Zolang we blijven geloven in groei, zolang we blijven consumeren, zal het probleem ook alleen maar groeien. Hoewel hij zo veel mogelijk zelfvoorzienend leeft, ergens in Ierland, draagt hij nog steeds bij aan dit probleem. We dragen allemaal bij. Alleen al doordat we hier zijn, eten, bewegen, leven.

In eerste instantie werd ik erg droevig van zijn verhaal. Je kunt het dus nooit oplossen, het is nooit genoeg. Ik heb een test gedaan om mijn voetafdruk te meten en ook ik heb zeker 1,5 aarde nodig om mijn levensstijl te handhaven. Wat heeft het dan voor zin? Van de andere kant moeten we misschien niet blijven denken in ‘minder slecht’ (minder kopen, minderenergie, minder verbruiken) maar in ‘radicaal anders’. Kunnen we onze levens zo inrichten dat we de aarde niet zien als een soort onuitputtelijke hulpbron, maar als iets levends dat niet alleen maar geeft maar ook hoort te krijgen? Wij mensen zijn voortdurend bezig met een wisseling in energie: we bewegen en eten om de energie weer aan te vullen, we werken en ontspannen om de energie weer aan te vullen. Er is over het algemeen een zekere balans in ons leven, al zijn er legio voorbeelden van mensen die te veel eten en te weinig bewegen, of te veel werken en te weinig ontspannen. Ons doel is evenwicht en onze aarde heeft daar net zo veel behoefte aan.

“Kunnen we onze levens zo inrichten dat we de aarde niet zien als een soort onuitputtelijke hulpbron, maar als iets levends dat niet alleen maar geeft maar ook hoort te krijgen?”

Misschien bestaat het milieuprobleem niet zo zeer uit het opmaken van de natuurlijke voorraden, maar uit het vernietigen hiervan. Omdat we geen gebruik maken van de natuurlijke tendens van overvloed (kijk maar naar een bloeiende struik: veel meer bloesem dan nodig is voor de voortplanting) en dus wat we gebruiken niet opnieuw aan (laten) vullen, komen we in de problemen. Omdat we geneigd zijn te denken in schaarste, is onze eerste neiging alles op te maken wat er is omdat het elk moment te laat kan zijn. Als je de tijd zou nemen en er moeite voor doet, dan zal je zien dat het herstellend vermogen van de aarde groter is dan we denken. Stop maar eens een stukje gember of knoflook in de grond. Er is genoeg als we er zorgvuldig mee om gaan. Als we aanvullen in plaats van opmaken.

Dat betekent ook dat we afval niet langer als afval moeten zien, maar als grondstof voor nieuwe dingen. In de documentaire vertelt Kingsnorth het voorbeeld van de wc. Je trekt door en je ‘shit’ is weg, maar afval is nooit weg. Er is alleen iemand anders die het op moet ruimen. Daar kunnen we allemaal een klein beetje verantwoordelijkheid in nemen. Minder afval, beter recyclen en vooral goed nadenken over elke aankoop volgens het credo “reduce – reuse – recycle”. Minder kopen, dit helemaal opmaken en tot slot recyclen.

Ik denk inderdaad dat het milieuprobleem niet op te lossen valt zoals Kingsnorth zegt en dat het zal groeien omdat wij als mensheid groeien. Onze natuurlijke tendens is om te willen groeien en we hebben ooit besloten dat als de economie groeit, dat het dan goed gaat met ons. Maar groei omwille van de groei is niet bevredigend, het geeft een leeg gevoel. We hebben een doel nodig. Voor mij is “groei” een groei in waardering voor onze aarde en in tevredenheid voor wat we hebben. Die groei, die mogen we wat mij betreft oneindig nastreven.

Erica Pierik

Erica Pierik (1975) is auteur voor Pioniers Magazine. Zij woont samen met haar man en twee katten in Amsterdam West. Samen kwamen ze erachter dat ze bewuster en duurzamer wilden leven, met een minder grote voetafdruk en met meer liefde voor de omgeving. Ze hebben daarom een paar jaar geleden een groot en duur appartement in Oud Zuid verruild voor een kleine, betaalbare woning in Bos en Lommer, zodat Erica haar stressmakende baan op kon zeggen. Nu werkt ze voor zichzelf als tekstschrijver (Buro Mani), heeft ze jaloersmakend lage hypotheeklasten en inspireert ze graag anderen om net als zij te leven volgens eigen kernwaarden.