Artikelen

Kan filosofie de wereld verbeteren?

Afgelopen zondag was ik aanwezig op het Brainwash Festival in Den Haag. Dit festival is een initiatief van o.a. Human en The School of Life en wil mensen door middel van filosofie betrekken bij het nadenken over de grote vraagstukken die ons nu bezighouden en onze toekomst bepalen.

De organisatoren schrijven op hun eigen website het volgende over dit festival: “Na twee uitverkochte edities in Amsterdam presenteren we Brainwash Den Haag. Deze editie van ons festival staat in het teken van een filosofische benadering van de grote maatschappelijke en persoonlijke vragen van deze tijd. Vragen die van te groot belang zijn om uitsluitend aan politici en economen over te laten. Met gebruik van de denkkracht van de grootste denkers van nu gaan we op zoek naar een betere toekomst.”

Zijn ze hierin geslaagd? Nee. Mijn indruk was dat de opzet van het festival vooral een reflectie is van deze tijd: vluchtig, consumeristisch, weinig echte diepgang, vooral een nieuwe manier van vermaak. Toch is er ook goed nieuws! Het feit dat dit festival al drie edities is uitverkocht, is hoopvol: de interesse voor de grote vragen van deze tijd (en van alle tijden) is er en het festival slaagt erin om filosofie uit de stoffige hoek te halen en te laten zien dat denken belangrijk is voor onze toekomst. Dat is goed.

Luie hersenen

Ik ben altijd een denker geweest, maar heb dit in mijn jonge jaren nooit herkend als belangrijk en nuttig. Zelfs toen ik op mijn 19e naar de School voor de Journalistiek ging, was ik me niet bewust van het belang van denken. Het werd gewoon niet gewaardeerd in mijn directe omgeving en dus werd het een latente kracht die al snel overging in luiheid. Mijn brein kreeg steeds minder behoefte aan nieuwe kennis. Het is net als met je fysieke fitheid: hoe minder je beweegt, hoe minder zin je lichaam krijgt in beweging. Op een gegeven moment doe je niets meer. Zo gaat het ook met de fitheid van je brein: op een gegeven moment doe je er niets meer mee.

We laten het denken over de wereld waar we in leven gemakzuchtig over aan anderen: economen en politici, cultuurfilosofen en andere intelligente mensen, waarvan we vervolgens gaan denken dat zij de antwoorden hebben op belangrijke vragen. Goed geregeld, toch?

Het gevolg hiervan is groter dan je denkt. Zonder dat je er erg in hebt, vormen deze mensen de wereld waarin jij leeft en sterker nog: zij vormen hoe jij denkt. Letterlijk. Het perspectief van waaruit jij naar de wereld kijkt, is grotendeels gevormd door anderen. Eng? Nee, eerder realistisch. Hoe wij naar de wereld en naar ons eigen leven kijken is, net als de keuzes die we maken, gewoon veel minder persoonlijk dan we denken. Op het moment dat je dit werkelijk snapt en accepteert, begint jouw denken aan kracht te winnen en begin je vrijheid te ervaren in je denken.

Denken kun je trainen!

Denken is namelijk een heel creatief proces en het is belangrijk om verandering mogelijk te maken. Op het moment dat je, zoals ik nu een paar jaar doe, je denken weer gaat trainen, worden er nieuwe verbindingen aangemaakt, ben je in staat om verrassende verbanden te leggen tussen verschillende fenomenen en ben je vrijer om nieuwe perspectieven toe te laten. Het vergroot je menselijk potentieel.

Dit is wat ik doe om mijn hersenen te trainen:

  • Echt luisteren naar mensen en proberen door hun ogen naar de wereld te kijken
  • Me begeven in omgevingen die ‘vreemd’ zijn ten opzichte van wat ik gewend ben
  • Mijn eigen geloof opgeven en kijken wat er gebeurt (ja iedereen gelooft iets J!)
  • Net iets te moeilijke boeken lezen, in het Engels
  • Lezen over de westerse en de oosterse geschiedenis van de filosofie en zien hoe deze perspectieven ons gevormd hebben
  • Hedendaagse filosofie lezen en vergelijken met mijn eigen wereldbeeld
  • Een vraag bij me dragen en regelmatig contempleren: wie ben ik? Waarom ben ik hier? Wat is leven? Wat is mens zijn?
  • En tot slot: meditatie

Word vrij in je denken

Dat laatste is een belangrijk aspect in denken: meditatie. Er is geen ontkomen aan, we kijken altijd vanuit een of ander perspectief, we kunnen nooit helemaal vrij denken. We kunnen wel vrij zijn in het denken. Meditatie is hier een goede oefening voor. Door te oefenen helemaal vrij te zijn van wat er ook maar in je bewustzijn gebeurt, leer je om in je leven verschillende denkperspectieven in te kunnen nemen en er tegelijkertijd vrij van te zijn. Dit is een van de belangrijkste capaciteiten die we nodig hebben in pionierend leiderschap.

Ik concludeer dus dat filosofie en het ontwikkelen van je eigen denkkracht, bijdragen aan een betere wereld. Het is niet het enige wat we moeten ontwikkelen, maar wel een hele belangrijke capaciteit die iedereen moet blijven trainen. In het Pioniers Universum zullen we veel aandacht besteden aan ons denken en het innemen van verschillende perspectieven. Denken is een feest om samen te doen! Kijk hier voor meer informatie, we starten op 22 april.

Judith heeft diverse artikelen voor Pioniers Magazine geschreven. Zij is een ‘social artist’ en haar missie is: ‘Een nieuwe wereld creëren van binnenuit’. Met haar initiatief ‘Transforming Self and Society – The Social Artist’s Way’ helpt ze individuen en groepen om meer van hun menselijk potentieel te ontdekken en in te zetten met als doel een florerende wereld maatschappij. Ze is als ‘social artist’ betrokken bij meerdere projecten en is gedreven om ‘social artistry leadership’ te introduceren in Nederland en de rest van Europa.