Winkelmand

Artikelen

Wat is goed en wat is echt? Integriteit als evoluerend moreel kompas

Hoe weet je wat de juiste keuze is in een wereld waar we volop keuze en vrijheid hebben en waar niets te gek is? Hoe weet je wat jouw beste volgende stap zal zijn? Is dat wat goed voelt en waar je eerst een of meerdere nachtjes over geslapen hebt? Hoe ziet jouw morele kompas eruit? Hoe komt het dat veel vrouwen zich ontheemd voelen of het gevoel hebben  “is dit het nou?” terwijl ze alles hebben en alle keuzes kunnen maken die ze willen?

Een paar jaar geleden werd het liedje “Fear” van Lily Allen uitgebracht. Zij zingt op schrijnende wijze over hoe zij als jonge vrouw de wereld om zich heen ervaart. Ze weet niet meer wat goed en wat echt is in de wereld. Lily vertolkt hiermee een diepere laag in het bewustzijn van postmoderne vrouwen die bestaat uit angst.

The Fear – Lily Allen

I want to be rich and I want lots of money
I don’t care about clever I don’t care about funny
I want loads of clothes and fuckloads of diamonds
I heard people die while they are trying to find them

I’ll take my clothes off and it will be shameless
Cause everyone knows that’s how you get famous
I’ll look at the sun and I’ll look in the mirror
I’m on the right track yeah I’m on to a winner

I don’t know what’s right and what’s real anymore
I don’t know how I’m meant to feel anymore
When do you think it will all become clear
And I’ll be taken over by the fear

Life’s about film stars and less about mothers
It’s all about fast cars and cussing each other
But it doesn’t matter cause I’m packing plastic
And that’s what makes my life so fuckin’ fantastic

And I am a weapon of massive consumption
And its not my fault it’s how I’m programmed to function
I’ll look at the sun and I’ll look in the mirror
I’m on the right track yeah I’m on to a winner

I don’t know what’s right and what’s real anymore
I don’t know how I’m meant to feel anymore
When do you think it will all become clear
And I’ll be taken over by the fear

Forget about guns and forget ammunition
Cause I’m killing them all on my own little mission
Now I’m not a saint but I’m not a sinner
Now everything is cool as long as I’m getting thinner

I don’t know what’s right and what’s real anymore
I don’t know how I’m meant to feel anymore
When do you think it will all become clear
And I’ll be taken over by the fear

Ervaring staat centraal

Postmoderniteit is een stadium van ontwikkeling waarbij het voelen en ervaren centraal staat, in combinatie met een sterke ik-ontwikkeling en een hoge welvaartsnorm. Een kenmerk van postmoderniteit is dat je wat er gebeurt in je omgeving als eerste bekijkt vanuit je eigen persoonlijke perspectief. Wat doet iets met jou? Hoe voelt iets voor je? Het risico is dat je het groter plaatje dan mist en dat je besluiten neemt die wel goed zijn voor jou, maar waarbij je geen rekening houdt met andere consequenties en risico’s.

De ontwikkeling naar een postmoderne cultuur is niet van de ene op de andere dag gegaan. Clare Graves, een Amerikaanse professor in de psychologie, maakte er zijn levenswerk van om de stadia in bewustzijn en de waardenontwikkeling van mensen duidelijk te maken. Zijn werk werd later bekend als Spiral Dynamics. Het is vanuit zijn theorie niet verwonderlijk dat vrouwen zich ontheemd voelen en angsten kunnen ervaren die tegenstrijdig lijken aan de overvloed en welvaart die we hebben.

Rol van de vrouw

In deze tijd kennen we overal de prijs van, maar weten we niet meer goed welke waarde iets heeft. Lily Allen beschrijft dat mooi. Ze wil rijk zijn en heeft zogezegd schijt aan de wereld. Ze ziet dat ze geprogrammeerd is door de buitenwereld om op een bepaalde manier te functioneren maar weet niet meer goed wat ze wel of niet moet voelen. We worden als mens geboren, maar gevormd als vrouw. De omgeving waarin we verkeren, maakt voor het grootste deel wie we zijn. De tijdsgeest bepaalt in grote mate wat we doen en welke keuzes we maken en hoe ons morele kompas zich ontwikkelt. Om dit duidelijk te maken, geef ik een globale schets van de ontwikkeling van ons morele kompas onder de invloed van de tijdsgeest.

Traditionele tijd

In de traditionele tijd (3000-5000 jaar geleden tot 400-300 jaar geleden) stond het geloof centraal. Mannen en vrouwen werken samen op het land en hoewel vrouwen ondergeschikt zijn aan mannen, worden ze gewaardeerd om hun vaardigheden en gerespecteerd om hun rol en bijdrage aan de maatschappij. Zowel mannen als vrouwen weten wat er van hen verwacht wordt en dat geeft een bepaalde veiligheid. Het dagelijks leven wordt geleefd volgens heilige ceremonieën, voorgeschreven door het geloof. Voor vrouwen is er ook een spirituele vervulling in de rol van echtgenote en moeder. Deze vrouwen zijn krachtig en hebben veel waardigheid. Ze hebben geen vraag over wie ze zijn of waar ze zijn. Ze hebben zelfrespect en vertrouwen. De sociale verwachtingen en hun biologische rol om kinderen te krijgen en te verzorgen zijn compleet in overeenstemming met elkaar. Deze periode kenmerkt zich door zwart-wit denken. Iets is goed of fout en ook dat is duidelijk.

Moderne tijd

Met de opkomst van het kapitalisme (1500-1700) verandert er veel voor vrouwen. Er komt een tweedeling tussen mannen en vrouwen. Mannen trekken naar de steden om geld te verdienen en vrouwen blijven achter. Er ontwikkelt zich een liberale vrijheid, de godsdienst staat niet meer centraal. Status wordt belangrijk. Vrouwen worden als moreel superieur gezien ten opzichte van mannen. Vrouwen zien dat er politieke spelletjes worden gespeeld en willen zich daar verre van houden. Zij verheffen zich boven mannen. Voor vrouwen is het in die tijd belangrijk om het toonbeeld te zijn van puurheid. Zo konden zij de beste man krijgen of behouden die hen een economische status zou geven.

Postmoderne tijd

Ons bewustzijn wordt steeds complexer. Gelijkheid wordt als belangrijke waarde gezien als reactie op de koloniale disbalans. In de jaren zestig verandert er voor vrouwen veel. Met de komst van de pil wordt de rol voor vrouwen als moeder of echtgenote optioneel in plaats van de enige mogelijkheid. Vrouwen mogen aan het werk. Er komen steeds meer keuzes, we mogen denken wat we willen, we kunnen de opleiding volgen die we willen, we mogen zelf bepalen met wie we een relatie willen en hoe deze eruit ziet. Mannen en vrouwen zijn gelijk, maar ook verschillend, er ontstaat seksuele vrijheid. Kortom: de diversiteit wordt omarmd.

Verschillende gezichtspunten

Wat de song van Lily Allen duidelijk maakt is dat alle veiligheden die er voorheen waren, weggevallen zijn. De context waarin we leefden in een traditionele en ook in de moderne tijd gaf ons houvast om te leven. Nu alles kan en alles mogelijk is, nu we welvaart en rijkdom kennen, is er een oppervlakkigheid ontstaan waarin we niet meer weten wat echt of juist is. Dat komt omdat er zoveel gezichtspunten zijn en omdat we die van elkaar aannemen en willen respecteren. Er is niet meer iemand die zegt wat wel of niet goed is, er is geen geloof meer dat iets voorschrijft. Er zijn talloze subculturen die bepalen hoe we ons ontwikkelen, we kunnen kiezen waar we bij willen horen en welke acties we nastreven.

Het is dus niet verwonderlijk dat er verwarring is ontstaan en evenmin dat we een diepe angst kunnen voelen in de maatschappij of over onze rol als vrouw. Door de geschiedenis en de ontwikkeling van ons bewustzijn als vrouw te begrijpen, zien we dat ons morele kompas een transformatie ondergaan heeft. Het is steeds lastiger om juiste keuzes te maken omdat wat juist is voor ieder individu anders is geworden.

Betekenisgeving belangrijker dan ooit

Ik zie als antwoord en als vervolgstap voor de verwarring dat we toegaan naar meer betekenisgeving. Dat we wel weer weten wat belangrijk is, dat we diepere waarden omarmen die niet alleen onze gelijkheid recht doen maar ook onze individualiteit en authenticiteit. In een tijd van crisis komt meestal naar boven wat we echt belangrijk vinden. Nu we zien gebeuren wat de effecten zijn van een nieuwe president in Amerika en hoe er wereldwijd mensenrechten geschonden worden, zie ik ook dat er een beweging is die hiervoor opkomt. Massaal voelen we dat we allemaal gelijk zijn en komen we in protest, innerlijk of openlijk. Hoewel er verdeeldheid heerst, is er meer harmonie dan ooit tevoren. Is dit de tijd dat we meer zullen zien wat we werkelijk belangrijk vinden? Welke waarden zijn voor jou belangrijk? Wat wil jij nastreven en wat is jouw unieke bijdrage aan de wereld?

Wil je meer weten over Spiral Dynamics, de ontwikkeling van vrouwenbewustzijn en leiderschap? In het programma Vrouwen in Leiderschap geven we je de tools en de inzichten om nieuwe stappen te zetten in je leiderschap en authenticiteit.

Carla de Ruiter

Carla de Ruiter is hoofdredacteur en oprichter van Pioniers Magazine. Zij is directeur en eigenaar van Servant-Leadership Solutions, dé opleider voor Dienend-Leiderschap. Het is haar missie om van managers leiders te maken.