Artikelen

Humbleness, wees moedig en bescheiden in je zijn en doen

Na zijn inauguratie kon president Donald Trump niet wachten met het uitspreken van beschuldigingen aan het adres van CNN over hun weergave van het aantal aanwezigen in Washington DC. CNN rapporteerde dat er 250.000 bezoekers waren, ongevraagd meldde Trump dat er wel een miljoen of zelfs anderhalf miljoen mensen waren. Waarom hij dit nodig moest melden lijkt me duidelijk: hij heeft, zeker in vergelijking met president Obama, een populariteitsprobleem en hij denkt dat dit opgelost kan worden door de CNN voor rotte vis uit te maken en met ‘alternatieve feiten’ te komen. Door dit gedrag overtuigt hij zichzelf van het feit dat hij minstens zo populair is als zijn voorgangers. Het gaat niet om de feiten maar om zijn interpretatie van de werkelijkheid, die hij nog eens bekrachtigt door CNN en andere media af te schilderen als onbetrouwbaar. Wat we hier zien, is: narcistisch gedrag.

‘Narcisme’ is een freudiaanse term uit de psychologie. Het is een vorm van gedrag die wordt gekenmerkt door een obsessie met de eigen persoonlijkheid (vaak het uiterlijk), egoïsme, dominantie, ambitie en gebrek aan inlevingsvermogen. Iemand die dat gedrag vertoont, noemen we een narcist. Ik ben geen psychiater en dus niet bij machte deze diagnose te stellen. Wel ben ik een weldenkend en waarnemend mens en dus in staat gedragingen waar te nemen die kenmerkend zijn voor bijvoorbeeld dat van een narcist. Ik noem een paar gedragskenmerken (met dank aan Wikipedia) en zeg erbij dat als iemand aan minstens vijf van deze kenmerken voldoet, hij al aardig in de buurt komt van een narcist:

  • De persoon heeft een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid. Iemand overdrijft bijvoorbeeld zijn prestaties of talent en verwacht als superieur behandeld te worden, ook als de prestaties hiertoe geen aanleiding geven;
  • De persoon is geobsedeerd door fantasieën over onbeperkte successen, macht, genialiteit, schoonheid of ideale liefde;
  • De persoon ziet zichzelf als uniek of ‘heel speciaal’. De persoon verwacht alleen begrepen te kunnen worden door, of om te kunnen gaan met andere heel speciale mensen of mensen (of instellingen) met een hoge status;
  • De persoon verlangt naar extreme bewondering;
  • De persoon heeft het gevoel bijzondere rechten te hebben. Hiermee wordt bedoeld dat iemand een onredelijke verwachting heeft van een uitzonderlijk welwillende behandeling van anderen, of iemand verwacht dat een ander automatisch meegaat met zijn of haar verwachtingen;
  • De persoon maakt misbruik van anderen om zijn of haar eigen doelen te bereiken;
  • De persoon heeft een gebrek aan empathie: hij of zij is niet bereid de gevoelens en behoeften van anderen te erkennen of zich daarin te verplaatsen;
  • De persoon is vaak jaloers op anderen of denkt dat anderen jaloers zijn op hem of haar;
  • De persoon is arrogant of toont hooghartig gedrag.

Manfred Kets de Vries, professor en schrijver van ‘Leiderschap ontrafeld’, beschreef daarin de 18 meest voorkomende persoonlijkheidsstoornissen, waaronder narcisme. Je kunt de DSM V (handboek voor de psychiatrische diagnostiek) er eens op na  slaan om een beschrijving te lezen van deze stoornissen. Al snel zul je tot de ontdekking komen dat jij zelf of anderen trekjes vertonen die overeenkomen met deze stoornissen. Zijn wij dan allemaal gestoord? Nee, dat niet, maar het is goed ons te realiseren dat we soms gedrag kunnen vertonen dat overeenkomt met deze stoornissen en dat dit effect heeft op onze omgeving. Alles wat om je heen en onder je zit, is immers een reflectie van jezelf. Vanuit die gedachte is het ook goed het gedrag van je omgeving te bezien en je af te vragen wat in jouw gedrag bijdraagt aan dit gedrag.

“Eén van de kenmerken van Dienend Leiderschap is Humbleness. Daarmee wordt zeker niet onderdanigheid op een dociele manier bedoeld, maar bescheidenheid en moed.”

Vanuit leiderschapsoogpunt is het wellicht verstandig eens na te gaan in hoeverre we zelf afwijken van, laat ik maar zeggen, ‘normaal’ gedrag, waarbij we ons kunnen afvragen wat normaal dan is. Eén van de kenmerken van Dienend Leiderschap is Humbleness. Daarmee wordt zeker niet onderdanigheid op een dociele manier bedoeld, maar bescheidenheid en moed. Daarbij denk ik direct aan Barack en Michelle Obama. Zij waren dienende leiders, zeker daar waar het om humbleness gaat. Zij zouden zich nooit op hun borst slaan of groter maken dan een ander. In haar afscheidsspeech bedankte Michelle haar publiek voor het feit dat zij de first lady mocht zijn en zei er expliciet bij: “I hope I have made you proud.” Dit is voorbeeldgedrag voor Dienend Leiderschap: de leider zet niet zichzelf op de eerste plaats, maar degenen die hij of zij mag dienen. Het gaat kortom niet om de leider, maar om de ander, het andere.

“Humbleness is geen vaak voorkomende eigenschap bij leiders, zij zetten meestal zichzelf en niet de ander centraal. Je ziet dit overal: in de politiek, op het wereldtoneel, in de zorg, het bankwezen en het bedrijfsleven.”

Humbleness is geen vaak voorkomende eigenschap bij leiders, zij zetten meestal zichzelf en niet de ander centraal. Je ziet dit overal: in de politiek, op het wereldtoneel, in de zorg, het bankwezen en het bedrijfsleven. Zodra deze mensen worden aangesproken op hun gedrag of worden herinnerd aan niet nagekomen toezeggingen, hebben ze altijd een excuus klaar of geven een ander de schuld. Deze week nog zag ik dit bij onze eigen premier, die het nodig vond een brief in alle kranten te zetten met daarin de boodschap dat als je niet normaal doet, je het land maar moet verlaten. Toen hem gevraagd werd waarom hij dit zo opblaast en of de ware oorzaak onder dat afwijkende gedrag niet ook bij een falende politiek lag, deed hij zijn uiterste best om te benadrukken dat hij en de politiek er alles aan doen het tegenovergestelde te laten zien. Peter Blanker zong al eens “Het is moeilijk bescheiden te blijven” en dat is ook het thema voor leiders die zichzelf meer waarde toedichten dan de mensen die zij leiden zouden doen.

“Een dienend leider doet zijn best dingen te bereiken die goed zijn voor de mensen die hij mag leiden en die goed zijn voor de wereld die wij mogen bewonen. De vraag naar dit soort leiders neemt toe, getuige de groei van onvrede en onbehagen in de wereld.”

Een dienend leider maakt zich daar geen zorgen over. Die doet zijn best dingen te bereiken die goed zijn voor de mensen die hij mag leiden en die goed zijn voor de wereld die wij mogen bewonen. De vraag naar dit soort leiders neemt toe, getuige de groei van onvrede en onbehagen in de wereld. Mensen als Trump en Wilders varen wel bij het feit dat het andere leiders aan bescheidenheid ontbreekt. Op de brief van Rutte zei Wilders letterlijk: ‘Stop met het bedriegen van uw eigen volk’. Ik ben geen fan van hem, maar ik kan het niet met hem oneens zijn. Een leider verliest aan geloofwaardigheid als hij zijn eigen tekortkomingen weigert te onderkennen en zich niet kwetsbaar durft op te stellen. Niet alleen het Nederlandse volk in het algemeen, maar veel mensen binnen organisaties en instellingen, zoeken naar die nieuwe dienende leider die zijn kracht put uit de volmacht die hem gegeven wordt door de mensen die hij leidt en die hij wil helpen ontwikkelen. Het is dus geen kwestie van jezelf op de borst slaan om aan te geven hoe groot je wel niet bent, maar een kwestie van luisteren en het oordeel over jouw kwaliteiten als leider niet zelf al uitspreken, maar dit overlaten aan anderen.

Binnen het Greenleaf Center for Servant Leadership bieden wij een veelvoud van programma’s aan die leiders en aankomend leiders helpen de weg naar zichzelf te vinden en te toetsen in hoeverre zij aan de kenmerken en competenties van Dienend Leiderschap voldoen en/of zich daarin kunnen bekwamen. Durf jij de keuze te maken voor dienend leiderschap? Durf jij je kwetsbaar op te stellen, sta je open voor feedback en ben je bereid naar jezelf te kijken en jezelf te ontwikkelen?

Voor meer informatie: www.gcsl.eu

Bekijk ook de video voor de 6 kenmerken van Dienend Leiderschap:

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.