Winkelmand

Artikelen

Houd je adem in en stik niet…microplastics zijn overal

Schone lucht, schoon water. Bestaat het nog in onze moderne wereld die vergeven is van plastic en het schadelijke residu ervan? Leida Schuringa baant zich een weg door de nanoplastics. ‘Voor mijn gevoel zit ik in een soort spagaat. Ik wil graag frisse schone lucht inademen, maar ik heb geen keuze.’

Na een vermoeiend en best wel stressvol jaar besluit ik om in de zomer tot mezelf te komen. Ik begin te lezen in het boek ‘the Way of Grace’ door Miranda Macpherson en ben meteen geraakt door de eerste ademhalingsoefening. Op de inademing visualiseer je dat je zuurstof inneemt en dat deze zuurstof afkomstig is van alle groene bomen en planten in je omgeving: “Receive the molecules of the oxygen themselves as an unconditional gift from all plant life”.

“Ik kan alleen maar bestaan doordat er groene planten zijn die CO2 inademen en zuurstof uitademen.”

Ik merk dat het meteen een verbondenheid creëert met de totale ruimte om me heen. Ik ben onderdeel van de circle of life. Ik kan alleen maar bestaan doordat er groene planten zijn die CO2 inademen en zuurstof uitademen. Wat een mooi mechanisme, wat een ongelooflijke balans. Natuurlijk weet ik wel dat het zo werkt, maar op de een of andere manier komt het dieper binnen zo, als een eigen ervaring, niet als een rationeel weten. Ik adem mijn verbondenheid met al wat leeft in. Letterlijk de zuurstofmoleculen, maar eigenlijk ook de sociale context waarin ik mag leven. Het maakt me gelukkig en vredig.

Maar wat adem ik eigenlijk in?

Een paar dagen later lees ik het artikel van Tamar Stelling in De Correspondent over microplastics. Eerder had ik al gelezen over de hele kleine stukjes plastic die in het water terechtkomen onder andere door het gebruik van fleece truien. Bij iedere wasbeurt verspreid je het verder. Denk je een goed gerecycled product te kopen, gemaakt van Petflessen… Het bracht me in de war. Maar dit artikel slaat in als een bom. Ok plastic in de oceaan, plastic op de afvalhopen, maar plastic in sneeuwvlokken? Plastic als belangrijk onderdeel van huismijt? Plastic in alle lucht die ik inadem? En jij en wij allemaal, rijk, arm, waar ook ter wereld? Het is bijna niet te bevatten.

“Veel microplastics ontstaan doordat grotere stukken wegwerpplastic in het milieu uiteenvallen in kleine stukjes, gebroken en verspreid door zon, water en wind.”

Microplastics zijn plastic deeltjes in het milieu die kleiner zijn dan 1 millimeter. Daarbij is er geen ondergrens. Piepkleine plastics kleiner dan 100 nanometer horen er ook bij. Ik hernieuw mijn kennis over afmetingen: één millimeter bestaat uit 1000 micrometer. Eén micrometer bestaat uit 1000 nanometer. Dus één millimeter bestaat uit 1 miljoen nanometers. Ik kan me daar bijna geen voorstelling van maken. Het is net als met het heelal maar dan omgekeerd. Een van de problemen is dat de kleinere microplastics moeilijk te meten zijn. Er is geen standaardmeetmethode voor deeltjes tussen de 10 micrometer en 1 millimeter. Laat staan voor plastics die nog kleiner zijn. Die ministukjes worden ‘nanoplastics’ genoemd en hebben dus een grootte van 10.000 nanometer of nog minder. Dit soort nanoplastics zijn ongeveer even groot als virussen en kunnen de celmembranen in ons lichaam passeren. En ze zijn overal, zelfs in de sneeuwvlokken op de Noordpool en gewoon hier in huis.

Wat is het effect?

Er is nog nauwelijks onderzoek gedaan naar de effecten van deze micro- en nanoplastics op het functioneren van ons menselijk lichaam en bijvoorbeeld op de ontwikkeling van het embryo. Veel microplastics ontstaan doordat grotere stukken wegwerpplastic in het milieu uiteenvallen in kleine stukjes, gebroken en verspreid door zon, water en wind. Hoe kleiner de microplastic, hoe talrijker.

Maar ook zitten er microplastics in cosmetica, in autobandenstof en het komt vrij bij synthetische tapijten die slijten, afbladderende verf op de muur of synthetische kledingstukken. Je weet vaak niet waar ze in zitten of hoe ze vrijkomen. Glitter blijkt bijvoorbeeld een van de boosdoeners te zijn. Het wordt heel vaak gemaakt van petflessen. Dagevos van de Plastic Soup Foundation: “Glitter zit in glitternagellak, in badschuim, in foundation. Het is populair in onze glitter-en-glamour-lifestyle. Maar onder de microscoop zie je: het zijn gewoon kunstmatige, keurige zeshoekjes van plastic.”

Wetenschappers verwachten dat microplastics de volgende drie type effecten kunnen hebben op het lichaam, afhankelijk van hoeveel je binnen krijgt:

  1. De ‘deeltjestoxiciteit’: een stukje plastic kan op allerlei manieren ontstekingen veroorzaken. Chronische ontstekingen zijn soms de opmaat naar chronische ziektes of kunnen leiden tot mutaties en zo tot ziektes als kanker.
  2. De chemische effecten van de toegevoegde stoffen (additieven) die het plastic hun eigenschappen geven, zoals buigzaamheid, kleur of een brandvertragende werking.
  3. De microbiële effecten: bepaalde ziekteverwekkende bacteriën gedijen extra goed op plastic zwerfafval. Ook kunnen deze drie effecten zich opstapelen.

Aan de andere kant blijkt dat plastic ook schadelijke stoffen kan binden – dus juist weghalen uit een organisme. Dan werkt het net als norit. “Je moet het vrijkomen én opnemen van stoffen uit en door plastic tegelijk bekijken,” zegt Bart Koelmans, hoogleraar aquatische ecologie en waterkwaliteit aan de Wageningen Universiteit, “het netto-effect bepaalt de schadelijkheid.” Er is nog heel veel onderzoek nodig voordat we hier echt iets over kunnen zeggen en weten hoe het doorwerkt.

Ik adem rotzooi in

Ondertussen ben ik me erg bewust geworden van het feit dat ik rotzooi inadem. Al fiets ik buiten in de bossen, al loop ik op het strand, al ruikt de lucht fris op het platteland, ik adem allerlei schadelijke stoffen in en waarschijnlijk deels ook weer uit. Hoe ongelooflijk dat we binnen nog geen 70 jaar onze aarde zo verpest hebben met plastic. De eerste kunststof was bakeliet en is ontwikkeld in 1908. Het werd gebruikt in de elektrotechniek, in radiokasten en als deurklinken. Alle andere kunststoffen werden pas in de tweede helft van de twintigste eeuw uitgevonden. Deze kunststoffen worden ook wel polymeren genoemd en worden voor een groot deel gemaakt uit aardolie. Met 10 kilo aardolie heb je al voldoende voor het maken van 3000 draagtassen, 1000 yoghurtbekers of 12.000 injectiespuiten. Deze aardolie wordt ‘gekraakt’ en bewerkt. Polymeren zijn niet afbreekbaar. Wel kan plastic in principe gerecycled worden en kunnen er nieuwe voorwerpen van gemaakt worden zoals plastic vuilniszakken. Maar het verdwijnt niet meer van deze aarde.

Voor mijn gevoel zit ik in een soort spagaat. Ik wil graag frisse schone lucht inademen, maar ik heb geen keuze. Schone lucht is er gewoon al niet meer. En ik moet toch ademen… Uiteindelijk besluit ik me neer te leggen bij dit feit. Geen keuze. Ik realiseer me dat ik inadem wat we er met z’n allen van hebben gemaakt. Misschien heb ik nog geluk dat ik niet Jakarta geboren ben of in een andere miljoenenstad in Azië. Er zijn wel gradaties in vuile lucht, maar nanoplastics komen overal. Ik ben onderdeel van de kringloop van het leven inclusief alle vervuiling. Geen idyllische beelden van een pure natuur. Ik en jij en wij allemaal leven op de vuilnisbelt die we zelf hebben gecreëerd. Dat gegeven moet ik inademen.

Blij met bamboebordjes

Tegelijkertijd zijn heel veel mensen zich hier niet van bewust. Bewustzijn is nodig om actie te kunnen ondernemen. Bijvoorbeeld volledig stoppen met het produceren van nieuwe plastics en veel geld te investeren in mens- en natuurvriendelijke alternatieven. Loop eens je huis door en realiseer je hoe afhankelijk we geworden zijn alle mogelijke plastic artikelen. Ik zag dat ik nieuwe plastic dozen had gekocht om het speelgoed van mijn kleinkinderen in op te bergen, al die plastic mapjes die ik zo handig vind voor mijn archief, mijn slippers, kunststof voetbalkleding en fietskleding van de jongens, mijn fietstassen, melkpakken, de maatbeker, de beslagkom… het houdt niet op. Hoe weer te leven zonder al die plastic voorwerpen? Ik ben heel blij met alle initiatieven die er zijn om het anders te doen: bamboebordjes en bekers, kleding van hennep, isolatiemateriaal van schapenwol, biologisch verbouwd voedsel, stoffen broodzakken en fruittasjes.

Het is alleen bij lange na niet genoeg. Veel radicalere oplossingen zijn nodig. De huidige wereldleiders lijken het belang hiervan helaas nog niet te beseffen of liever gezegd, zij zitten vastgekleefd aan hun persoonlijke belangen in het militair industrieel financieel complex. Terwijl we nu wijze besluiten nodig hebben voor de mensheid en aarde als geheel. Bedrijven en politici zouden een wereldwijde denktank, een taskforce kunnen starten om op korte termijn nieuwe producten te ontwikkelen als vervanging voor plastics, wat er al is, verzamelen en recyclen en een verbod instellen op de productie van nieuwe plastic producten. Geld is er genoeg.

Ik houd mijn hart vast voor de toekomst. Maar zoals ik niet kan stoppen met ademhalen, zo ben en blijf ik voorlopig onderdeel van deze wereld en is de enige weg: doen wat ik persoonlijk kan doen. Zien wat er op mijn pad ligt om bij te dragen aan een grotere bewustwording en politieke verandering. Niet mijn adem inhouden, maar doorademen en doorgaan. En ondertussen op ieder moment genieten van wat er nu hier wél is: de vrede waarin we hier nu nog mogen leven, de intimiteit met elkaar, het werken aan verandering, samen NEE zeggen, nieuwe oplossingen vinden. Ik hoop jullie als lezers op deze weg tegen te komen.

Leida Schuringa

Leida Schuringa schrijft voor Pioniers Magazine. Zij is bestuurslid van het Center for Human Emergence dat - evenals het gelieerde bedrijf Synnervate – werkt op basis van het Integrale model van Ken Wilber en Spiral Dynamics Integral (SDi) (zie www.spiraldynamicsintegral.nl). Leida is auteur van verschillende boeken o.a. Omgaan met diversiteit; Projectmatig werken voor de non-profit sector en Community Empowerment in a developing country. Haar ervaring ligt in de non-profit sector en ontwikkelingssamenwerking. Op dit moment is zij met name actief in Tsjechië en Malawi. Leida is socioloog, gecertificeerd (leer)supervisor, integral coach (ICC), trainer en adviseur. Zij is geïnteresseerd in de toepassing van SDi op maatschappelijke vraagstukken. Haar specifieke expertise ligt vooral op het terrein van community empowerment en haar passie is een bijdrage te leveren aan samenwerking tussen mensen met allerlei verschillende achtergronden.