Artikelen

Goed onderwijs: het is maar net wat je visie op groei is

Elk land ziet het grote belang van effectief en goed onderwijs in, maar de visie op en de doelstelling van goed onderwijs kunnen sterk uiteenlopen. Laat ik een metafoor geven die voor mij als onderwijsadviseur verhelderend is bij de vraag wat mooi en goed onderwijs is.

Luxueuze golfbanen, het Arena-voetbalveld en het Wimbledon-tenniscourt zijn zorgvuldig geprepareerde grasvelden. Elk grassprietje is zorgvuldig geplant, de klimaatomstandigheden zijn geoptimaliseerd, alle onkruid is zorgvuldig geëlimineerd en het veld is nauwkeurig gemillimeterd. Alle middelen zijn aangewend om het doel te halen: de beste ondergrond voor een goede partij voetbal, golf of tennis. Het gras en de natuur zijn daarbij ondergeschikt, alleen het resultaat telt. Alleen het juiste grasras krijgt er de kans te groeien, zorgvuldig geselecteerd op de beste eigenschappen.

Bloeiend grasveld

Vanuit de sporter en sportliefhebber bezien, ligt zo’n ondergrond er perfect bij. Voor de natuurliefhebber is zo’n grasveld een nachtmerrie. Hij ziet liever een verwilderd weiland met een veelheid aan plantensoorten in diverse stadia van bloei, waar de insecten heen en weer zoemen en geur en kleur de boventoon voeren. De bedoeling van de ondergrond en de visie op schoonheid bepalen kortom de keuze voor de juiste behandeling. Zo’n geprepareerd grastapijt kost een vermogen, veel tijd en energie. Een bloeiend grasveld daarentegen laat de natuur het werk doen. Daar is weinig voor nodig.

Meetbare prestaties

Terug naar het onderwijs. Politici en machthebbers oefenen een enorme invloed uit op het landelijke onderwijs. Meestal voeren drie motieven de boventoon:

  • Brave burgers die verantwoordelijkheid tonen
  • Gretige consumenten die de economie op gang houden
  • IJverige arbeiders/producenten die geld in het laadje brengen en productie draaien

Ook in Nederland vinden we onderwijs belangrijk. De overheid kiest steeds nadrukkelijker voor bovenstaande motieven. Kinderen moeten in ons onderwijs maximaal presteren. Door middel van registratie, toetsing en inspectie wordt de vinger aan de pols gehouden. Certificering, financiering en subsidiëring zijn krachtige instrumenten om de koers op hoofdlijnen te bepalen. Westerse landen letten goed op elkaar en willen graag de competitie aangaan door zo hoog mogelijk in ranglijsten te komen. Daarbij gaat het vooral om de meetbare prestaties.

Competitiedrang

De druk op kinderen, leerlingen en studenten is enorm opgevoerd. Onder andere door de invoering van gedetailleerde leerlingvolgsystemen, een centrale eindtoets, uniforme schriftelijke examens met de nadruk op taal en wiskunde en de prestatiebeurs. Scholen zijn steeds meer op elkaar gaan lijken en vergelijken zich met elkaar. Een teruglopend leerlingaantal en openbaarheid van leerresultaten vergroten daarbij de competitiedrang nog eens.

“Onderwijs wordt steeds meer van bovenaf gereguleerd, op allerlei niveaus, door: internationale druk voor politici, overheidsdruk op de inspectie, inspectiedruk op de besturen, bestuurlijke druk op directeuren, directeursdruk op de leraren en tot slot de leraar of docent die van alles moet met leerlingen. Niet omdat de leerlingen dat vragen of nodig hebben, maar omdat nationale motieven leidend zijn.”

Onderwijsvernieuwing

In Afrika hebben ze een prachtige uitdrukking die in dit verband een nieuwe betekenis krijgt:

‘Waar twee olifanten vechten, wordt het gras vertrapt.’

Als we de huidige onderwijsontwikkeling op traditionele wijze blijven voortzetten, gaat dat ten koste van onze kinderen, leerlingen en studenten. Uiteindelijk creëert dat een onwenselijke maatschappij en samenleving. Pioniers in het onderwijs hebben geleid tot onderwijsvernieuwing. Inmiddels staan velen op een zijspoor geparkeerd. Het is dus de hoogste tijd dat vernieuwers en vernieuwing weer een podium krijgen en dat onderwijspioniers de kans krijgen om de motieven van kinderen, leerlingen en studenten leidend te maken. Dat betekent: recht doen aan talent, passie, voorkeur, eigenheid en gedrevenheid. Oftewel wat mij betreft: geen uniform gemillimeterd grastapijt maar een veelkleurig, verrassend grasveld waarin de natuur de kans krijgt haar werk te doen.

In mijn volgende bijdragen zal ik pionierswerk in de schijnwerpers zetten. Wie weet waar het planten van verschillende zaadjes toe gaat leiden…

Peter te Riele

Peter schreef incidenteel voor Pioniers Magazine. Hij is een pionier in onderwijs en opvoeding. Namens het onderwijsadviesbureau Advies, Hulp & Actie werkt hij aan bevlogen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Tegenwoordig is het onderwijs een systeem geworden met economisch geformuleerde doelstelling. Het is belangrijk dat de focus weer op het kind, de leerling en de student komt te liggen. Daarbij gaat het om passie, talent, kwaliteiten en kansen. Met de juiste mindset hoeft dat niet moeilijk te zijn. Door middel van interactieve presentaties, training, coaching en begeleiding denkt Peter graag mee. Ook via de sociale media laat hij van zich horen en schrijft hij geregeld blogs en artikelen.