Winkelmand

Artikelen

Etiketten in de GGZ: gekkenwerk is het!

Tygo in de psychiatrie

Heb je toevallig de 4-delige serie Tygo in de psychiatrie (NPO3) gezien? Als je dat gedaan hebt, ben je vermoedelijk net zo onder de indruk als wij. Als je het niet gezien hebt is het een aanrader om naar te kijken en om ervan te leren.

Tygo brengt pijnlijk duidelijk naar voren hoe het eraan toe kan gaan in de geestelijke gezondheidszorg. Die zorg is in ons land zo gegroeid, dat we voor allerlei klachten ‘etiketten’ nodig hebben. Vervolgens hoort er bij bijna elk etiket een behandelprotocol en moet álles op een bepaalde manier geregistreerd worden en in archieven gestopt. De manier waarop er met die etiketten wordt omgegaan is gekkenwerk!

“Die zorg is in ons land zo gegroeid, dat we voor allerlei klachten ‘etiketten’ nodig hebben. Vervolgens hoort er bij bijna elk etiket een behandelprotocol en moet álles op een bepaalde manier geregistreerd worden en in archieven gestopt.”

In de uitzendingen volgt Tygo onder andere Jason. Een jongen van 21 jaar die al 13 etiketten heeft ‘verzameld’. Terwijl het wellicht gewoon een hele slimme jongen is die een beroerde jeugd heeft gehad. Echt heel triest. Er is vaak weinig mis met deze mensen, maar ze hebben iets traumatisch meegemaakt. Ze moeten geholpen worden bij de verwerking daarvan en het hanteerbaar maken ervan. En daar gaat het fout. Want dat wordt te vaak ‘gewoon’ over het hoofd gezien.

En als het dergelijke mensen nu werkelijk zou helpen zo’n etiket, maar zelfs dat is veel te vaak niet zo. Meestal wordt het er niet beter van, want mensen gaan zich er bewust of onbewust nog naar gedragen ook. En vooral ook hun omgeving en dan is er vaak sprake van stigmatisering of zelfs discriminatie[i]

Hoe kan het anders?

Trauma is een subjectief begrip

Het kan anders door te kijken naar trauma’s die mensen meemaken of meegemaakt hebben. Daar ligt vaak de oplossing. Maar wat bedoelen we precies met trauma? Behalve over fysiek letsel, waarvoor het woord ‘trauma’ ook gebruikt wordt, kan het ook gaan over emotioneel ingrijpende situaties of belevingen die je leven stevig beïnvloeden. Voor veel mensen is het woord trauma een ‘groot woord’.

‘Groot menselijk leed’ wordt door bijna iedereen als trauma ervaren, maar er zijn allerlei ervaringen en gebeurtenissen die voor sommige mensen niet en voor andere mensen wel een traumatische ervaring zijn.

Hier volgen wat voorbeelden waarbij niet altijd de associatie met trauma wordt gemaakt:

  • Het meemaken van een echtscheiding
  • Het ervaren van een depressie
  • Het verliezen van een baan
  • Het meemaken van een burn-out
  • Gepest zijn of worden
  • Het zien gebeuren van een ongeluk
  • Ongewenste kinderloosheid
  • Te laag zelfbeeld

De term ‘trauma’ wordt dus breder opgevat dan zoals de term in het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen DSM staat. Het gaat niet alleen om schokkende gebeurtenissen zoals seksueel misbruik, geweld of een plotseling verlies. Het ervaren van een trauma is een subjectief gegeven in ons expertisegebied PostTraumatische Groei.[ii]

Het gaat erom dat iemands wereldbeeld helemaal op z’n kop staat. De vraag is of datgene wat gebeurt, jouw leven stevig beïnvloedt. Dat is niet bij iedereen hetzelfde. Zo is het dus mogelijk dat voor de één het verliezen van een baan een traumatische gebeurtenis is, terwijl dit voor de ander misschien wel een feestje is, omdat hij of zij bijvoorbeeld met een regeling de kans grijpt om beter passend werk te krijgen of om voor zichzelf te beginnen.

 Er is niks mis met ze, ze hebben alleen iets naars meegemaakt

Als iemand klachten heeft, dan is dat iets wat je serieus moet nemen. Daar is iets mee! Maar het is dan vooral belangrijk om te onderzoeken wat er werkelijk onder de klachten ligt. Als je bijvoorbeeld pijn in je been hebt omdat een bot gebroken is, is het heel duidelijk wat de oorzaak is. Als de klachten meer van psychische of psychisch/emotionele aard zijn, wordt het veel ingewikkelder. Dan moet je verder zoeken naar waar ‘het gebroken been’ zit in die klachten en dat heeft vaak te maken met traumatische ervaringen of belevingen. Dus verdiep je erin, heb aandacht en belangstelling. Onderzoek waar de schade en de pijn liggen en welke mogelijkheden van iemand er te veel of te weinig gebruikt zijn.

Als de klachten op die manier onderzocht worden, ontdek je namelijk ook de kracht van die mens. En ieder mens heeft een scala aan allerlei verschillende, al dan niet al (h)erkende mogelijkheden in zich. Allerlei capaciteiten, talenten en bijbehorende valkuilen. En dus: plak geen etiket, maar kijk wat er werkelijk aan de hand is. Meestal hebben mensen iets naars meegemaakt waar ze tot dusver niet mee uit de voeten kunnen en/of ze hebben hun eigen krachten niet kunnen ontwikkelen. Er is meestal niks mis met ze, ze hebben alleen iets naars meegemaakt! Ze moeten dat leren verteren en hanteren.

Sterker door ellende

En als je op deze wijze tijdens het herstel- en groeiproces kijkt naar de capaciteiten, talenten en krachten van iemand, dan kunnen ze dus sterker worden in plaats van een etiket krijgen.

Dus in plaats van een ‘ziekteaanduiding’ als etiket te plakken, een begrip als oplossing aan te reiken.

Namelijk: PTG. PostTraumatische Groei – Sterker door ellende[iii]. Want eigenlijk heeft iedereen heeft het vermogen om sterker te worden van ellende.

————————–

[i] Brouwers E.P.M., Joosen M.C.W., Van Zelst C. & Van Weeghel J. (2019).

‘To disclose or not to disclose mental health issues in the work environment. Journal of Occupational Rehabilitation.

[ii] Tedeschi, R. ., Park, C. L. & Calhoun, L.G. (1998). ‘Posttraumatic growth: Conceptual issues.’ In: R.G. Tedeschi, C.L. Park, & L.G. Calhoun (Eds.), Posttraumatic growth: Positive changes in the after- math of crisis (pp. 2). Mahwah, NJ: Erlbaum.

[iii] Jongkind, Anja & Vonk, Greet (2020). PostTraumatische Groei – Sterker door ellende.

Greet Vonk en Anja Jongkind

Anja Jongkind en Greet Vonk werken sinds 2013 samen binnen Et Emergo en ze hebben PTG Coaching ontwikkeld. Ook zijn zij gespecialiseerd in coaching op het gebied van bewustzijnsontwikkeling. Ze geven workshops, lezingen, inspiratiesessies en trainingen op het gebied van PostTraumatische Groei (PTG). Anja heeft meer dan 35 jaar ervaring als therapeut en coach en heeft in haar praktijk vele mensen begeleid met allerlei psychisch-/emotioneel gerelateerde klachten en stoornissen. Ook o.a. traumatische ervaringen, allerlei overbelastingsklachten en vele soorten vragen waaronder leiderschaps-, loopbaan- en zingevingsvraagstukken. Ze is 11 jaar directeur geweest van een GGZ/GZ erkende zorginstelling. Greet heeft 20 jaar ervaring als (programma-/interim)manager en directeur in de zakelijke dienstverlening en zorg. Greet heeft een brede opleidingsachtergrond. Sinds 2006 werkt zij als coach. Ze is gespecialiseerd in TSI Trimetrix ontwikkelassessments en deed een wetenschappelijk onderzoek betreffende PostTraumatische Groei (PTG). Greet geeft regelmatig lezingen/workshops op het gebied van PostTraumatische Groei (PTG). Zij doet dat voor diverse doelgroepen.