Artikelen

Elektrisch licht kwam niet voort uit het voortdurend verbeteren van kaarsen

Dit citaat van Oren Harari kwam ik enkele dagen geleden tegen op Facebook: “elektrisch licht kwam niet voort uit het voortdurend verbeteren van kaarsen.” Kort hiervoor las ik het boek ‘Het gedwongen onderwijs voorbij, een pleidooi voor het invoeren van de rechten van het kind binnen het onderwijs’ van Peter Hartkamp.

Hoe zou het zijn wanneer alles wat we tot nu toe aangenomen hebben over goed onderwijs eens anders was? Wat als we, gewoontedieren die we zijn, steeds zijn voortgegaan op een lijn die nooit enige empirische onderbouwing heeft gekregen en waarvan nooit is vast komen te staan dat dit de beste manier is om kinderen en jongeren optimaal te laten leren en zich te laten ontwikkelen? Net zo min als het elektrisch licht is voortgekomen uit het voortdurend verbeteren van kaarsen komt optimaal leren voort uit het voortdurend sleutelen aan het huidige onderwijsstelsel.

“Peter Hartkamp maakt pijnlijk duidelijk dat op dit moment de rechten van kinderen op grote schaal geschonden worden binnen het huidige onderwijssysteem.”

Peter Hartkamp laat dit glashelder zien in zijn zeer leesbare boek. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe het huidige onderwijssysteem gebaseerd is op een aantal onjuiste aannames. Elf van deze aannames neemt hij onder de loep. Enkele hardnekkige wil ik hier noemen: onderwijs=leren, meer onderwijs is beter, kinderen hebben sturing nodig om tot leren te komen, toetsen leidt tot beter onderwijs en diploma’s garanderen succes in het leven.

Alle aannames worden stuk voor stuk doorgeprikt met heldere, op onderzoek en empirie gebaseerde argumenten. Peter Hartkamp maakt pijnlijk duidelijk dat op dit moment de rechten van kinderen op grote schaal geschonden worden binnen het huidige onderwijssysteem. Verder laat het boek op een droevig makende manier zien hoezeer ons onderwijs geschoeid is op een militaire, dictatoriale leest die niets te maken heeft met de samenleving zoals deze nu bestaat. Dit systeem is de afgelopen decennia alleen maar verscherpt, waardoor we nu zitten met een soort communistische, dictatoriale moloch die vereist dat scholieren, docenten en scholen hun targets halen, of dit nu realistisch is of niet. De kwaliteit van leren is hier ondergeschikt gemaakt aan het halen van (internationale) ranglijsten die inhoudelijk weinig betekenen.

“Uiteraard wordt het Finse onderwijsmodel genoemd, waarbij kinderen pas vanaf hun zevende naar school gaan, er geen toetsen bestaan, de klassen klein zijn en de docenten hooggeschoold.”

Gelukkig zijn er ook voorbeelden te vinden van hoe het anders kan. Voorbeelden die buiten het bestaande schoolparadigma stappen. Ze houden zich niet meer bezig met hoe kaarsen verbeterd kunnen worden, maar doen iets wezenlijk anders, gebaseerd op wezenlijk andere aannames. Uiteraard wordt het Finse onderwijsmodel genoemd, waarbij kinderen pas vanaf hun zevende naar school gaan, er geen toetsen bestaan, de klassen klein zijn en de docenten hooggeschoold. De spil van dit model zijn de docenten, die veel status en aanzien hebben en veel eigen vrijheid om het onderwijs vorm te geven. Dit model is gezien het huidige bekostigingssysteem in Nederland voor ons niet zomaar over te nemen.

Verder wordt er – uiteraard – aandacht gegeven aan het democratisch onderwijs. Zo laat de Summerhill School in Engeland al sinds 1921 zien dat het heel goed mogelijk is om te leren zonder in een dictatoriale structuur te werken. In 1968 is op basis van het voorbeeld van de Summerhill School de Sudbury School opgericht in de VS (Boston). Beide scholen functioneren goed en komen bij vergelijkend onderzoek naar toetsresultaten, vervolgopleidingen en carrières zeer goed uit de bus. In Europa zijn honderden democratische scholen, waarvan een stuk of twaalf in Nederland. Wel zien we dat democratische scholen in Nederland vergaande concessies moeten doen aan het dominante onderwijsmodel omdat ze anders niet erkend worden als school.

Thuisonderwijs en zelf leren via moderne media zijn manieren van leren en ontwikkelen die een snelle vlucht nemen. Mensen verhuizen echter zelfs naar het buitenland om hun kinderen buiten het gedwongen Nederlandse onderwijs te kunnen houden, dit omdat thuisonderwijs hier praktisch onmogelijk gemaakt is.

Er zijn dus genoeg en zelfs betere alternatieven voor die goede oude kaars, alleen wil de overheid koste wat het kost vasthouden aan het bekende en vertrouwde. Het is alsof moderne elektriciteitscentrales beoordeeld worden volgens de standaarden van de kaarsenfabriek.

“Volwassenen, geef kinderen en jongeren het vertrouwen en de moed om te onderzoeken, te mislukken, en daardoor juist te slagen.”

Laat op onderwijsgebied vele bloemen bloeien! Overheid, erken dat de dingen misschien wel anders zijn dan je ooit gedacht had. Volwassenen, geef kinderen en jongeren het vertrouwen en de moed om te onderzoeken, te mislukken, en daardoor juist te slagen. Voor de kinderen zelf, ten slotte: je hebt het al in je!

Alles wat denkbaar is

Alles wat denkbaar is fladdert en flitst
Geen la om het in op te slaan,
laat staan te sorteren. Wij zoeken
toevlucht in wat al gevangen,
gedresseerd is: boek, film, toneel,
elk getemd deel van fladderend
flitsgeheel.

Judith Herzberg

Laten we het nu eens durven om geen toevlucht te zoeken, maar ons te verheugen in het fladderen en flitsen.

Alle goeds in 2017!

Maria Schuitemaker

Maria Schuitemaker heeft een aantal artikelen geschreven voor Pioniers Magazine. Zij is pionier in hart en nieren. Zij is gegrepen door de combinatie van heling en onderwijs als middel tot bewustwording en persoonlijke ontwikkeling. Zij heeft zich in de loop van de jaren geschoold als Gestalttherapeute, docente basisonderwijs en docente Nederlands voor het voortgezet onderwijs. In het reguliere onderwijs stuitte zij op een dichtgeplakt systeem, dat geen ruimte biedt voor persoonlijke ontwikkeling en bewustwording. Vandaar dat zij opnieuw haar eigen weg ging, dit keer als zzp’ster met haar eigen bedrijf genaamd ‘Licht Leren’. Ze werkt voor verschillende opdrachtgevers, waaronder de Ontdekking, sociocratische school Drenthe e.o. Hier vinden studenten en begeleiders samen telkens weer het nieuwe – en eigenlijk oude - leren uit. Een leren dat uitgaat van de natuurlijke nieuwsgierigheid van mensen, jong en oud. Een leren dat uitgaat van het hart, en van verbondenheid. Maria’s grote kracht is dienend leiderschap.