Artikelen

De eerste 1000 dagen van je leven hebben gevolgen voor je latere gezondheid

Op het gebied van gezondheid is er de laatste eeuw veel veranderd. Een gezonde leefstijl was 100 jaar geleden nog iets waar niet over nagedacht hoefde te worden. Tegenwoordig is het een uitdaging om gezonde keuzes te maken. Toch zullen we wel moeten, we kunnen er niet van blijven uitgaan dat farmaceutische ontwikkelingen ziektes onder controle zullen krijgen. Het wordt steeds duidelijker dat we het zonder een gezonde leefstijl niet gaan redden.

Omgevingsfactoren

Maar er is meer dan alleen een gezonde leefstijl. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de vele omstandigheden die ons welzijn beïnvloeden. Dat is het terrein van de epigenetica, levensomstandigheden die de werking van de genen beïnvloeden. We beseffen ons nu dat de epigenetische invloeden het meeste effect hebben in de eerste 1000 dagen van het leven, gerekend vanaf de conceptie. Die omgevingsfactoren bepalen uiteindelijk hoe jij, met je unieke genetische blauwdruk, jezelf kunt ontwikkelen tot een gezonde volwassene. [1,2,3]

Onze ontwikkeling wordt in die periode beïnvloed door wat je moeder eet, of je moedermelk krijgt, hoe je darmflora zich ontwikkelt [4], hoe de hygiënische omstandigheden zijn, of je vaccinaties hebt gekregen, welke ziektes je doormaakt (virussen, bacteriën, parasieten en schimmels), of er sprake is van stress, maar vooral ook door de band die je opbouwt met je moeder. We noemen deze omstandigheden ook wel epigenetische factoren, levensomstandigheden die de werking van de genen bepalen. [5]

Early life stress

In mijn vakgebied, de klinische Psycho Neuro Immunologie, bekijken we al deze factoren en proberen we deze (indien mogelijk) te herstellen. Herstel van de huidige omstandigheden heeft lang niet altijd het gewenste effect, omdat wat in het verleden gebeurd is niet zomaar uitgegumd kan worden. En dat geldt dan met name voor de early life stress, die een grote invloed heeft op de gezondheid van het kind en de latere volwassene.

“Stress, of onveiligheid gedurende de eerste twee jaar van het leven ‘programmeert’ het kind in de stress-stand.”

Het babybrein ontwikkelt zich razendsnel. In die eerste 1000 dagen vormen zich de neuronale paden waardoor de specifieke reactiepatronen c.q. overlevingsstrategieën ontstaan, waarmee de mens zich in de rest van het leven staande zal houden. Stressvolle gebeurtenissen bij de moeder tijdens de zwangerschap kunnen zelfs resulteren in een vroeggeboorte of miskraam. [6]

Stress, of onveiligheid gedurende de eerste twee jaar van het leven ‘programmeert’ het kind in de stress-stand. [7] Het kind ontwikkelt hierdoor de overlevingsstrategieën die het in staat stelt om te kunnen overleven. ‘Early life stress’ heeft nogal wat gevolgen, bij vele chronische aandoeningen op latere leeftijd is er een hoge correlatie met de ‘valse start’ in het leven [8, 9, 10] En deze factor blijft nogal onderbelicht in het ontstaan van ziekte op latere leeftijd.

Ons lichaam is ontworpen om te kunnen overleven, alle biochemische processen zijn zo op elkaar afgestemd dat wij als de ‘diersoort’ mens, niet zullen uitsterven. Als we ons tenminste nog steeds in de omstandigheden van een paar honderdduizend jaar geleden zouden bevinden. En daar wringt nu de schoen. Ons basisontwerp is nog bijna gelijk aan dat van onze verre voorvaderen, maar de omstandigheden zijn niet meer te vergelijken met die van toen.

In de préhistorie kenden we alleen kortdurende stress, er was gevaar in de zin van wilde dieren of vijandige stammen. We hadden geen last van een langdurige werkeloosheid of een grote hypotheekschuld. We kunnen er ook vanuit gaan dat een gebrek aan moedermelk gewoonweg niet bestond en als dat wel het geval was, overleefden we het niet. Moederbinding was iets vanzelfsprekends, kijk maar naar de manier hoe apen hun jongen grootbrengen. Moederapen laten hun jong geen moment in de steek.

“Ons lichaam is ontworpen om te kunnen overleven, alle biochemische processen zijn zo op elkaar afgestemd dat wij als de ‘diersoort’ mens, niet zullen uitsterven. Als we ons tenminste nog steeds in de omstandigheden van een paar honderdduizend jaar geleden zouden bevinden.”

Nieuwe ideeën van opvoeden

Dat veranderde in de industriële revolutie, in deze periode zo na het begin van de vorige eeuw kregen behavioristen zoals Pavlov, Watson en Skinner gehoor voor hun stellingen dat we kinderen maar moesten laten huilen, omdat we hen anders maar zouden verwennen. [11] Naar mijn idee zien we nu nog steeds de gevolgen van deze nieuwe ideeën. De gevolgen van early life stress en een slechte moederbinding kunnen namelijk een aantal generaties doorwerken!

Maar goed, hoe werkt het dan met early life stress, wat zijn daar de gevolgen van?

Dat een leven lang alert en op je hoede zijn niet gunstig is voor een mens, zal je niet verbazen. Maar wat gebeurt er nu precies in de biochemie van het lichaam bij ‘early life stress’? Is er een verklaring voor het ontwikkelen van chronische aandoeningen vanuit biochemisch perspectief?

Verlies van magnesium en zink

Ik neem je mee in de biochemie en ga op zoek naar de evolutionaire keuzes die het lichaam maakt, waarmee het ontstaan van hedendaagse chronische aandoeningen voor een belangrijk deel te verklaren is.

“Het is geen probleem om 20 minuten lang magnesium en zink uit te scheiden, het wordt wel een probleem als je 20 jaar lang deze belangrijke mineralen uitplast. Want dat is precies wat er in de huidige maatschappij gebeurt.”

In een stressvolle situatie zal een mens magnesium en zink uitscheiden, vanwege het kalmerende effect van deze mineralen. [12] Kalmte kun je niet gebruiken als je moet rennen voor een beer. Gelukkig waren die stressvolle gebeurtenissen van korte duur; je was na 20 minuten rennen óf veilig, óf opgegeten.

Het is geen probleem om 20 minuten lang magnesium en zink uit te scheiden, het wordt wel een probleem als je 20 jaar lang deze belangrijke mineralen uitplast. Want dat is precies wat er in de huidige maatschappij gebeurt.

Early life stress programmeert je systeem voor een overlevingsstrategie waarmee je in stress kunt overleven. Je blijft de rest van je leven alert en op je hoede (met een tekort aan magnesium en zink). En dat houd je niet vol.

Zonder voldoende magnesium kán je lichaam niet ontspannen. Je krijgt last van spierklachten, krampen, stijve spieren, spiertrekkingen, maar ook van extra stress. Dat is niet zo gek als je lichaam magnesium gebruikt om te ontspannen. Als je magnesium verliest, gaat je lichaam calcium vasthouden. De gevolgen hiervan zijn dat je het teveel aan calcium neerslaat in weefsels die hier niet op zitten te wachten. Denk dan aan verkalking van bloedvaten en spieren. [12]

Zinkverlies heeft ook grote gevolgen. Zink speelt een belangrijke rol in je immuunsysteem, met name in de immuniteit van de slijmvliezen. Verkoudheden, oorontstekingen, darmklachten, longklachten en dergelijke zijn het gevolg. Maar daar blijft het niet bij. Wanneer de zinkstatus verlaagt zal de koperstatus verhogen. Deze twee sporenelementen werken antagonistisch, net zoals calcium en magnesium elkaars tegenpolen zijn. [13]

Kopertoxiciteit

Bij een zinktekort zal het lichaam daarom koper vasthouden, met name in de lever, het brein en de schildklier. We noemen dat koperstapeling, of kopertoxiciteit, want een teveel aan koper is toxisch. Het veroorzaakt de zogenaamde oxidatieve stress (oxidatie zou je kunnen vergelijken met roest) en daarmee richt je schade aan (herkenbaar aan van die bruine pigmentvlekken op je handen en in je gezicht). Die schade beperkt zich niet tot de buitenkant van je lichaam, maar die is ook in je systeem merkbaar. De bloedsuikerhuishouding raakt in de war, je krijgt steeds meer zin in zoet, er ontstaan ontstekingen, het immuunsysteem ontspoort en zo raakt, langzaam maar zeker, je hele systeem uit balans. [13] Bij een disbalans in de koperhuishouding horen er ook nogal wat psychische klachten. Zoals angst-en paniekstoornissen, een racing mind, niet kunnen ontspannen en voor je het weet zit je in een burnout of een andere chronische aandoening.

Overigens wordt niet iedereen ziek van de gevolgen van early life stress. Er zijn gelukkig ook nog mensen die zoveel compensatiemogelijkheden hebben dat ze nergens last van hebben.

Het wordt tijd dat we gaan inzien dat er meer factoren zijn die maken dat mensen op zoek zijn naar zoetigheid. Early life stress, zoals het gemis aan moedermelk (troostvoeding), een gebrekkige moederbinding, een traumatische bevalling, of geboren worden na een stressvolle zwangerschap kunnen er wel degelijk aan bijdragen dat mensen een grotere behoefte krijgen aan zoetigheid. Klopt het dan eigenlijk wel dat mensen die teveel snoepen gezien worden als onverantwoordelijk en met een gebrek aan discipline?

En nu?

Tja, en wat nu? Wat kun je doen als je tot de ontdekking komt dat ook jij geen optimale start in het leven hebt gehad? Is er überhaupt nog iets aan te doen?

Om te beginnen zul je moeten kijken hoe het met je mineralen gesteld is. Het jarenlang uitplassen van belangrijke mineralen heeft natuurlijk zijn sporen nagelaten. Je kunt de tekorten niet makkelijk met gangbaar bloedonderzoek opsporen. Het lichaam zorgt er namelijk voor dat de mineralenbalans in het bloed zo lang mogelijk optimaal blijft. Je zult moeten kijken naar de klinische symptomen van de specifieke mineraaltekorten én je kunt een kijkje nemen ín de rode bloedcel. Daarmee krijg je over het algemeen een redelijk beeld. Aanvullen van tekorten is belangrijk, zodat je lichaam zich weer kan gaan herstellen. Orthomoleculaire behandelaars zijn in staat om je in dit traject te ondersteunen.

Het is ook van belang om uit te zoeken welke stressfactoren er in je vroege jeugd (of in die van je ouders) allemaal een rol gespeeld hebben. De geprogrammeerde overlevingsstrategie zal niet zomaar verdwijnen, maar bewustwording op dat gebied is het begin van genezing. Technieken als counseling, mindfulness, de MIRmethode, hypnose- en regressietherapie, EMDR of EFT kunnen bijdragen aan genezing.

Bijzonder is dat het toedienen van de juiste darmflorabacteriën die je eigenlijk als kind had moeten ontvangen via je moeder, grote effecten heeft op de werking van het immuunsysteem. Ook zijn er homeopathische middelen die het effect van moedermelk kunnen nabootsen en daarmee ook het immuunsysteem positief beïnvloeden.

Het op latere leeftijd herstellen van de epigenetische programmering is een hele uitdaging die je echt zelf zult moeten aangaan en daarom niet voor iedereen is weggelegd. Ik denk dat het voorkomen van early life stress op de lange termijn zijn vruchten zal afwerpen. Voorkomen is tenslotte altijd beter dan genezen.

Referenties

  1. Huebner G, Boothby N, et al. 2016. Beyond Survival: The Case for Investing in Young Children Globally. Discussion Paper, National Academy of Medicine, Washington, DC. https://nam.edu/wpcontent/uploads/2016/09/Beyond-Survival-The-Case-for-Investingin-Young-Children-Globally.pdf.
  2. Behrman, J, et al. ‘Human capital and productivity benefits of early childhood nutritional interventions.’ Disease control priorities, 3rd edition (DCP3). Seattle: University of Washington Department of Global Health (https://dcp-3. org/chapter/1938/human-capital-andproductivity-benefits-early-childhood-nutritional-interventions).
  3. Huebner G, Boothby N, et al. 2016. Beyond Survival: The Case for Investing in Young Children Globally. Discussion Paper, National Academy of Medicine, Washington, DC. https://nam.edu/wpcontent/uploads/2016/09/Beyond-Survival-The-Case-for-Investingin-Young-Children-Globally.pdf.
  4. Moshe E. Early life, the epigenome, and human health. Acta Paediatr, 98 (2009) 1082-10845.
  5. Moelling K (2016), Nutrition and the microbiome. Ann. N.Y. Acad. Sci., 1372: 3-8. doi:10.1111/nyas.13039
  6. Hoffman M, Mazzoni S, et al. Measures of Maternal Stress and Mood in Relation to Preterm Birth. Ob&Gyn; v127:3; 545-552.
  7. Sroufe, L, Egeland, B, Carlson, E, Collins, W. (2005). The development of the person: The Minnesota study of risk and adaptation from birth to adulthood. New York: Guilford.
  8. Schiavone S, Colaianna M, Curtis L. Impact of early life stress on the pathogenesis of mental disorders: relation to brain oxidative stress.Curr Pharm Des. 2015;21(11):1404-12.
  9. Hostinar CE, Nusslock R, Miller GE.Future Directions in the Study ofEarly-Life Stress and Physical and Emotional Health: Implications of the Neuroimmune Network Hypothesis.J Clin Child Adolesc Psychol. 2017 Jan 20:1-15. doi: 10.1080/15374416.2016.1266647.
  10. Garland T Jr, Cadney MD, Waterland RA. Early-LifeEffects on Adult Physical Activity: Concepts, Relevance, and Experimental Approaches.Physiol Biochem Zool. 2017 Jan/Feb;90(1):1-14. doi: 10.1086/689775.
  11. https://www.e-lisa.be/psychologie/cursus/06%20hfst%2006%20Leren.pdf
  12. Rick Malter, The strands of Health, 2003
  13. https://drlwilson.com/Articles/ZINC.htm
Yvonne van Stigt

Yvonne van Stigt is auteur voor Pioniers Magazine. Zij is evolutionair gezondheidsdeskundige en wordt veel gevraagd als spreker voor congressen en lezingen. Zij is afgestudeerd in de klinische Psycho Neuro Immunologie aan de Universiteit van Gerona (Spanje). Daarnaast heeft zij vijf boeken geschreven en de Oerslank organisatie opgericht. Op dit moment is Yvonne als hoofddocent betrokken bij de opleiding Orthomoleculair Epigenetisch therapeut.