Artikelen

Downtown Diner: een kijkje in de keuken

Als tegenhanger van mijn vaak rusteloze natuur geniet ik van een avondje bankhangen en tv kijken. Na drie keer zappen zie ik het koppie van een jongen met downsyndroom op het scherm. Direct ben ik nieuwsgierig: waar gaat dit over? Ah, Downtown Diner: een kookprogramma met mensen met een verstandelijke beperking die tegen elkaar strijden om wie er beschikt over de beste kookkunsten, wie de beste service verleent en welk restaurant de beste entourage heeft. Presentator Johan en deelnemer Niek vertellen hun verhaal. Beiden stralen en het valt mij op dat met name de talenten en de mogelijkheden van de deelnemers benoemd worden. De vragen die Niek gesteld worden, kan hij met ja en nee beantwoorden. Hij ziet er blij uit en begint echt te stralen als hij vertelt dat hij heel goed is in alles proeven, hij lust namelijk alles.

Het doet mij goed te zien dat het beeld rondom downsyndroom steeds positiever weergegeven wordt in de media en dat dit hun kansen helpt vergroten: de maatschappij biedt meer ruimte voor inclusiviteit wat betreft wonen en leven voor mensen die iets meer zorg behoeven. Wat ik me wel afvraag, is hoe zij dan hun authenticiteit kunnen bewaren. In dit specifieke geval: is een kookwedstrijd daarvoor een geschikt platform?

Aanpassing versus authenticiteit: zijnskwaliteiten

Dit is een sociaal en individueel dilemma en het gaat om de vraag: “In hoeverre kan iemand met downsyndroom authentiek blijven en wat bepaalt dan die authenticiteit?” Wij weten uit onderzoek dat heel veel mensen met downsyndroom die zich moeten aanpassen, toch veel stressreacties krijgen als ze ouder worden.

Als ik dan even terug kijk naar het kookprogramma, vraag ik me af in hoeverre dit voor de jongen met downsyndroom voedend is voor zijn ontwikkeling met het oog op het grote aanpassingsvermogen dat mensen met downsyndroom hebben. Hoe kunnen wij hen op een natuurlijke manier dienen zich authentiek te ontwikkelen, door te gaan begrijpen wat hun wezenlijke talenten zijn? Of anders gezegd, hun zijnskwaliteiten?

Zijnskwaliteiten hebben met je manier van ‘zijn’ te maken, bijvoorbeeld blijmoedigheid of sensitiviteit als basishumeur. Het zijn geen statische eigenschappen. Je moet ze onderhouden en de kans geven zich te ontwikkelen. Ze verdwijnen ook als je er geen ruimte voor geeft. Dit vraagt dus om dieper inzicht in wat mensen met downsyndroom nodig hebben zonder dit vooraf in te vullen vanuit wat wij denken dat goed voor hen is. Laten we bijvoorbeeld eens naar hun sensitiviteit kijken.

Het zijn hoog gevoelige mensen. Wat betekent dat? Het betekent bijvoorbeeld dat je zo gauw je de ruimte in komt, voelt hoe de sfeer is. Je voelt of anderen gespannen zijn of niet, of ze zich prettig voelen of niet. Als je vervolgens wat langer in de ruimte bent, voel je dat ook nog per persoon. Heel veel mensen met downsyndroom “weten’’ (voelen) dat precies. Hoe merk je dat? Ze kunnen zo maar ineens naar iemand toelopen die verdrietig is en een arm om die persoon heen slaan of uit het niets een cadeautje brengen.

Deze hooggevoeligheid zorgt wel voor een dilemma: het gaat goed met degene met downsyndroom als de ouder, leraar of verzorger net zo gevoelig is, sfeerveranderingen opmerkt en begrijpt waar zij mee te maken hebben. Het duurt echter bij de meesten van ons jaren voor we ons kind of onze leerling echt goed kennen en zijn of haar sensitiviteit heel fijn aanvoelen. Het dilemma is: hoe kunnen mensen met downsyndroom dan zelf leren herkennen en begrijpen wat er zoal om hen heen gebeurt, als er zo weinig mensen in de omgeving zijn die hen dat duidelijk kunnen maken? Zij kunnen het alleen maar stressloos leren als er genoeg mensen in de omgeving zijn die de gevoeligheden op tijd opmerken en benoemen: “Oh….. daarom voel ik dit nu zo!”

Eén leuke avond of een prettig leven?

Ik ga na deze overdenking weer met mijn gedachten terug naar het kookprogramma. Veel mensen zullen het als hartverwarmend ontvangen. Ook de deelnemers genieten er van om zo in de schijnwerpers te staan, al is het maar voor even en al moeten zij strijden om de beste te worden. Diep in mijn buik blijft de vraag knagen of mensen met downsyndroom hier nu zelf echt mee gediend worden op de langere termijn of dat het voorlopig heel gunstig is voor de kijkcijfers?

Ik vind het belangrijk erbij stil te staan dat als we aan de ene kant maatschappelijk een deur voor deze mensen openen, we aan de andere kant ook de back-up moeten bieden die hen wezenlijk dient en dat is er één zonder strijd! “De strijd die zij moeten leveren om wie er over de beste kookkunsten beschikt, wie de beste service verleent en welk restaurant de beste entourage heeft”, kunnen wij met begrip en een knipoog bekijken. Zij nemen dit echter heel serieus en dit gaat vaak gepaard met enorm veel stress. Waarom zouden we niet in hun beleving stappen en de verbindende kwaliteit die zij hebben, benutten om gezellig samen een pannenkoek te bakken? In die setting komen hun talenten en mogelijkheden ook over het voetlicht en het bezorgt ze geen stress. Dat kijkt uiteindelijk een stuk rustiger tv.

Sonja Verberne

Sonja Verberne schrijft over de werking van onze hersenen, oude paradigma’s die van invloed zijn op ons persoonlijke en collectieve gedrag en hoe Emotional Freedom Techniques (EFT) een bijzondere methode is om vrij te worden van aloude programmeringen, zodat ieder die met haar werkt op pionierende wijze zijn/haar leven gezonder en met meer vervulling kan leven en zo een gezonde bijdrage kan leveren aan de wereld. Als moeder van Angie met het downsyndroom blijft haar liefde uit gaan naar alle innovaties die er binnen de zorg nodig zijn om deze hoog gevoelige mensen beter te kunnen begeleiden. Ze richt zich in haar werk als trainer, EFT behandelaar/transformatiecoach mede op ouders, verzorgers en instellingen rondom mensen met downsyndroom.