Artikelen

Democratisch onderwijs: pionieren door te ontscholen

Past leren in de 21e eeuw in een systeem dat in de 19e eeuw en aan het begin van de 20e eeuw is ontworpen? Ik zeg van niet. Op dit moment werk ik met kinderen en jongeren die zich niet laten onderwijzen. Ze doen niet meer mee. Liever dan zichzelf te verloochenen, roepen ze de afkeuring van en ridiculisering door hun omgeving over zich af. Deze kinderen hebben hun weg gevonden naar de Ontdekking, sociocratische school Drenthe e.o., waar ik nu werk. Dit zijn de pioniers die zich niet willen laten onderwijzen in een 19e-eeuws schoolsysteem dat er niet is voor de leerlingen, maar voor de ‘producten’ die indertijd afgeleverd moesten worden: fabrieksarbeiders en handwerkslieden voor het grove werk en technisch en cognitief geschoolden voor de ‘hogere’ functies in de fabrieken van de 19e en 20e eeuw. Een systeem dat gebaseerd is op wantrouwen, controle, en massaproductie.

Weg van wantrouwen en controle: democratisch onderwijs in de praktijk

Een aantal voorbeelden uit de praktijk van de Ontdekking:

Gerard van tien spreekt vloeiend Engels. Dit heeft hij zichzelf in drie maanden geleerd omdat hij meer wilde weten over zwarte gaten en donkere materie, en daar heeft hij Engels voor nodig. Meryem, ook tien, heeft nog één jaar nodig voor de stof van de basisschool. Ze wil tempo maken, want ze wil verhuizen naar Ierland om daar een paardenfokkerij te beginnen. Ze heeft uitgezocht welke diploma’s ze daarvoor nodig heeft en een meerjarenplan uitgewerkt. Sybren van negen houdt veel van reptielen en verdiept zich daar volledig in. Daarnaast is zijn passie skateboarden. Daarom ontwerpt en bouwt hij met een aantal anderen een skateboardramp. Zijn broertje van zeven is een geweldige acrobaat en skateboarder, die nu vooral sport, buiten speelt en gamed. Herman van zeventien weet dat hij verder wil in de sociaal-pedagogische hoek. Daarom bereidt hij zich voor op het staatsexamen havo. Hij verdeelt dit over twee jaar, zodat hij de gaten die hij in het reguliere onderwijs heeft opgelopen, kan dichten. Tanja van zestien is een groot danstalent. Zij danst vooral en ondertussen doet ze het VWO erbij, ook via staatsexamens.

Tussen het werken aan verschillende projecten wordt er veel gespeeld en gegamed en dus geleerd. Kinderen en jongeren zetten zich energiek in om hun zelf gekozen projectdoelen te bereiken. De kennis en vaardigheden die ze hiervoor nodig hebben, doen ze onderweg op, zonder dat ze onderwezen hoeven te worden. Internet is hierbij onontbeerlijk. Als leerlingen merken dat ze hiaten hebben die ze zelf niet kunnen vullen,vragen ze om hulp aan mensen die hier in kunnen voorzien, binnen of buiten school. Vaak zijn ze aan het einde van de schooldag nog ergens mee bezig, en moeten we ze naar huis sturen. Ze zijn eigenaar van hun leerproces en gaan daar verantwoordelijk en betekenisvol mee om.

Ontscholen.

Dat de leerlingen zo zelfstandig en actief leren, gaat niet zomaar. Wanneer ze bij ons komen, zijn ze over het algemeen passief en wantrouwig. School is voor hen een nare plek waar ze dingen moeten die ze niet willen en waar ze dingen niet mogen die ze wel willen. Docenten zijn voor hen mensen die controleren en dwingen. Het kost een paar maanden tot soms een jaar om hun wantrouwen en hun weerzin tegen school te laten varen. Dit proces heet ontscholen. Langzamerhand merken de kinderen op de Ontdekking echter dat ze mogen zijn zoals ze zijn en dat ze op hun eigen manier en in hun eigen tempo mogen leren. Dit wordt versterkt door het sociocratisch model, waarin iedereen één stem heeft in de kring en waar bij consensus besloten wordt in plaats van bij meerderheid. Hierdoor ervaren leerlingen dat ze serieus worden genomen en dat ze, letterlijk, meetellen.

Vertrouwen.

De meeste van deze kinderen stonden bekend als onhandelbaar, als de thuiszitters en de weglopers. Het zijn kinderen vol met plakkertjes als ADHD, Asperger en PDD-NOS. Het zijn de kinderen die niet passen in het 19e-eeuwse fabrieksmodel van ‘one size fits all’.

Alleen door als docenten vertrouwen te geven, organisatorische structuur te bieden en er met onze kennis en kunde voor de kinderen te zijn, leren de leerlingen zoals ik dat nog nooit op een reguliere school gezien heb. Daarnaast zijn ze gelukkig. Slapen ze goed, ’s nachts. Eten ze weer. Maken ze weer vrienden en helen ze van de (pest-)wonden die ze hebben opgelopen in de mallen van het reguliere onderwijs. Kunnen ze op school zijn met een chronische ziekte zonder uitgeput te raken. Komen hun talenten tot bloei op een manier die in het reguliere onderwijs niet mogelijk is.

Het hart en het avontuur van het niet zeker weten.

Nu ik dit vanaf augustus zo heb meegemaakt, is voor mij de keuze eenvoudig: ik kies voor vertrouwen, voor het hart. Ik kies voor het avontuur van het loslaten van de controle. Waar het ons brengen zal? Ik weet het niet. Wel weet ik dat het huidige reguliere onderwijs niet kan tippen aan wat wij, volwassenen, jongeren en kinderen, doen en bereiken op de Ontdekking. Daarom pionier ik vol overgave met deze jonge helden en heldinnen mee!

De namen van de leerlingen zijn gefingeerd i.v.m. de privacy.

Maria Schuitemaker

Maria Schuitemaker heeft een aantal artikelen geschreven voor Pioniers Magazine. Zij is pionier in hart en nieren. Zij is gegrepen door de combinatie van heling en onderwijs als middel tot bewustwording en persoonlijke ontwikkeling. Zij heeft zich in de loop van de jaren geschoold als Gestalttherapeute, docente basisonderwijs en docente Nederlands voor het voortgezet onderwijs. In het reguliere onderwijs stuitte zij op een dichtgeplakt systeem, dat geen ruimte biedt voor persoonlijke ontwikkeling en bewustwording. Vandaar dat zij opnieuw haar eigen weg ging, dit keer als zzp’ster met haar eigen bedrijf genaamd ‘Licht Leren’. Ze werkt voor verschillende opdrachtgevers, waaronder de Ontdekking, sociocratische school Drenthe e.o. Hier vinden studenten en begeleiders samen telkens weer het nieuwe – en eigenlijk oude - leren uit. Een leren dat uitgaat van de natuurlijke nieuwsgierigheid van mensen, jong en oud. Een leren dat uitgaat van het hart, en van verbondenheid. Maria’s grote kracht is dienend leiderschap.