Winkelmand

Artikelen

De helende werking van compassie

De maatregelen tegen corona en onze meningen daarover lijken een tweedeling te creëren tussen mensen. Enerzijds degenen vóór – ‘want je weet maar nooit’ – en anderzijds degenen tegen – ‘want we weten wat erachter zit’. Toch hebben we hier met ons allen mee te dealen en zou begrip en saamhorigheid ons sterker maken. Letterlijk. Compassie is hierin de helende bruggenbouwer.

Wetenschappelijk onderzoek heeft herhaaldelijk de heilzame werking van compassie aangetoond. Je kunt compassie zien als mededogen, menselijkheid en morele betrokkenheid bij anderen. Feitelijk: het lijden van anderen zien en er iets aan willen doen. Het zit van nature in je, maar het actief levend houden in jezelf is letterlijk helend, het is namelijk gezond voor je lichaam en geest. Zo vermindert het stress, verhoogt het de weerstand en ook het geluksgevoel en versterkt het de verbinding met anderen. Dit laatste vermindert angsten, zorgen en depressie. Kortom: compassie helpt je een langer en gelukkiger leven te leiden.

Oordelen
Toch zien we in de media (vooral in de ogenschijnlijk ‘sociale’ media) vaak een gebrek aan compassie. Tegenstellingen leveren meer kijkcijfers op, angst verkoopt meer kranten en meningen vóór of tegen de huidige maatregelen worden met vuur verdedigd. Of juist aangevallen. Wat mij opvalt is dat er vrij veroordelend over andersdenkende mensen wordt gesproken tijdens de corona crisis. Degenen die vrijheid belangrijk vinden en tegen bepaalde maatregelen zijn, worden weggezet als ‘in complottheorieën gelovende aluhoedjes’. Terwijl de mensen die voor maatregelen en bescherming van corona zijn, ‘angstige schapen die nog slapen’ worden genoemd.

Het is een manier van wij–zij denken die misschien logisch is, want groepsdenken gaat vaak automatisch en het versterkt zich in gespannen situaties. Maar wij-zij denken is het tegenovergestelde van compassie en levert bovendien stress en verdeeldheid op. Het is de wortel van polariteit en kan verzanden in conflicten. Verdeeldheid zorgt ervoor dat meer mensen een isolement ervaren, terwijl eenzaamheid al een grote kwaal is in de huidige tijd, zeker met de huidige quarantainemaatregelen. Compassie zorgt voor een steviger gevoel van verbondenheid en het opent het hart naar anderen.

‘Liefde en compassie zijn noodzakelijkheden, geen luxe. Zonder deze kan de mensheid niet overleven.’

Dalai Lama

Overeenkomsten vinden
Een weg naar meer eenheid en compassie is het zoeken naar overeenkomsten, in plaats van te focussen op verschillen. Deze heb je snel gevonden. Mensen willen over het algemeen allemaal een prettig leven, een goede gezondheid en een mooie toekomst voor hun kinderen of voor de mensheid na hen. Ze willen zich veilig voelen, als het even kan zich kunnen ontplooien en graag gehoord worden. Van een aantal van deze zaken kan de invulling er enorm verschillend uitzien, maar gehoord worden is een universele menselijke behoefte en een belangrijke ingang naar begrip en compassie.

Als je zou vragen waarom iemand voor de huidige maatregelen is, zou hij misschien zeggen: ‘Ik wil gezond blijven en ben bang om ziek te worden, zoals mijn oom die aan corona is overleden.’ En als je zou vragen waarom iemand voor afschaffing van de huidige maatregelen is, zou zij misschien zeggen: ‘Ik wil gezond blijven en ben bang om mijn vrijheid te verliezen, omdat ik zie dat het steeds meer ingeperkt wordt.’ Beiden zijn terechte antwoorden, want je kunt niet tornen aan iemands persoonlijke ervaring en beleving.

Het aanknopingspunt is wel de angstbeleving, die gemeenschappelijk is. Als mens wil je gehoord en serieus genomen worden. Juist door naar elkaar te luisteren, kan er begrip ontstaan. De een heeft zorgen en de ander heeft ze ook; de een spreekt niet méér de waarheid dan de ander. Compassie ontstaat in de ruimte van het luisteren naar en het begrip tonen van je medemens.

‘De mens zal geen vrede in zichzelf vinden totdat hij zijn cirkel van compassie uitbreidt tot alle levende dingen.’

Albert Schweitzer

Zelfcompassie

Een manier om meer compassie te kunnen genereren is door het ook meer voor jezelf te voelen. Dit wordt zelfcompassie genoemd en is belangrijk wanneer je de neiging hebt kritisch te praten tegen jezelf. Dit innerlijke kritische stemmetje kan niet alleen overmatig streng en veroordelend over jezelf zijn, het kan ook zo spreken over anderen. Door zelfcompassie word je vriendelijker naar jezelf toe, waardoor je innerlijke stem zachtaardiger wordt. Dit resulteert ook in meer vriendelijkheid naar anderen.

Loving-Kindness meditatie
Een praktische beoefening van zowel compassie als zelfcompassie is de Loving-Kindness meditatie uit het boeddhisme. Het heet ook wel Metta meditatie. Metta betekent liefdevolle vriendelijkheid. Een vriendelijkheid die onbegrensd en onvoorwaardelijk is voor elk levend wezen, inclusief onszelf.

Er zijn diverse manieren om deze diepwerkende beoefening uit te voeren, maar een simpele is deze:

Moge ik veilig zijn.
Moge ik gelukkig zijn.
Moge ik vredig zijn.

Moge hij / zij veilig zijn.
Moge hij / zij gelukkig zijn.
Moge hij / zij vredig zijn.

Beoefening
Zit op een plek waar je ongestoord bent. Adem rustig in en uit via je neus en richt je eerst een tijdje op je ademhaling. Volg je adem zoals deze van nature gaat.

Focus je dan op je hart en zeg de eerste drie zinnen in jezelf. Sta ook stil bij wat je jezelf toewenst en hoe je dit ervaart. Herhaal de zinnen een tijdje. Zodra je afgeleid wordt, breng je je aandacht weer terug naar de meditatie.

Richt je dan op iemand van wie je houdt en noem de laatste drie zinnen. Zeg het als het ware tegen hen en sta stil wat je erbij ervaart.

Na een aantal minuten kun je je dan op iemand richten die je aardig vindt. Daarna op iemand die neutraal voor je is en dan naar iemand waar je moeite mee hebt. Je kunt de zinnen ook noemen voor alle levende wezens, de natuur en voor groepen die jij belangrijk vindt.

Effecten Loving-Kindness
Deze simpele beoefening heeft bijzondere resultaten, wat door diverse onderzoeken bevestigd wordt. Zelfs binnen twee maanden met zo’n 15 minuten per dag beoefenen, geeft al meetbare resultaten in de hersenen. Loving-Kindness zorgt voor meer grijze massa in je hersenen, wat je onder meer veerkrachtiger maakt en je geheugen verbetert. Het blijkt dat ervaren mediterenden van 50 jaar oud net zoveel grijze massa in hun hersenen hebben als 25-jarigen. Ook verhoogt de beoefening positieve gevoelens en vermindert het negatieve, vermindert het pijn en versterkt het empathie en emotionele intelligentie.

Het is een van de meest effectieve manieren om compassie te bevorderen, wat we in de huidige tijd van maatregelen, zorgen en onzekerheid over de toekomst hard nodig hebben. Laten we samen een brug slaan naar elkaar. Ook zonder de meditatie beoefening zouden we simpelweg kunnen vragen ‘Hoe gaat het nu echt met je? Hoe ervaar je deze tijd?’ En met compassie luisteren.

Saskia Chatillon is auteur voor Pioniers Magazine. Ze is trainer en auteur van het boek Rust – Het geheim van een stiller hoofd. Sinds 2002 begeleidt ze mensen in haar bedrijf naar persoonlijke ontwikkeling en ze helpt medewerkers en leiders van organisaties naar meer rust. Servant-Leadership is voor haar het leiderschap van de toekomst voor een betekenisvolle, groene en bewuste wereld.