Artikelen

Confronteer jij bij machtsspelletjes of blijf je bang voor de risico’s?

In een team waarin iedereen geleerd heeft om irritaties te slikken, te vermommen en/of op verkeerde plekken tegen de verkeerde personen zich te uiten, zal de angst voor escalerende conflicten evenzeer aanwezig zijn als de behoefte aan het verbeteren van de samenwerking. Teamleden hebben zichzelf en elkaar namelijk afgeleerd om onderlinge verschillen constructief en effectief te benutten.

Men kan lijden aan de sfeer “ieder voor zich”, de inefficiëntie van de wielen die steeds maar opnieuw worden uitgevonden, de eigen winkeltjes en territoria die met verve afgebakend en verdedigd worden, de alsmaar groeiende werklast en het bijbehorende ziekteverzuim, de vermindering van creatieve en persoonlijke ontwikkeling, etc. Toch heeft men zichzelf en elkaar ook aangeleerd om te geloven dat dit alles zorgt voor erkenning van de eigen professionaliteit en voorkomt dat men elkaar met van alles en nog wat lastigvalt. Wanneer er dan tijdens een leertraject een appél wordt gedaan om deze gewoonte in de interactie te doorbreken, zal ook de angst voor risico’s toenemen.

Weglopen of openbreken?

Herken je jezelf in zo’n situatie of herken je de situatie zelf? De meest uitdagende vraag is of je er iets aan doet of iets mee moet? En dan is het meeste gegeven antwoord: ‘Ik kijk wel uit, ik wil nog even mee.’

Begrijpelijk omdat er een mega risico schuilt in het aanpakken of bespreekbaar maken van dit soort situaties. Voordat je het weet, word je zelf het slachtoffer van deze situatie en wat heb je dan bereikt? Veiligheid en baanzekerheid zijn dan opeens hele prangende waarden die je niet in de waagschaal wilt leggen. Toch kun je jezelf af vragen waar het grootste verlies in zit. In het ‘gedogen’ van de situatie of in het ‘openbreken’ van die situatie?

Het bewustwordingsproces dat op gang moet komen mag niet gevoed worden met vragen over veiligheid en zekerheid en juist wel met vragen over ‘Wie ben ik?’ en ‘Waar sta ik voor?” en vooral ‘Wat doet het uiteindelijk met mij als ik het niet oppak?’

Gevoel van eigenwaarde, zelfrespect zijn belangrijke elementen in deze afweging. Weglopen en de boel achter je laten is ook een optie, maar ook dat zegt iets over je gevoel van eigenwaarde. En hoe voelt het als je wegloopt, zonder dat je een poging hebt gedaan bepaalde situaties te doorbreken?

Aanspreken of…

Mijn persoonlijke voorkeur gaat dan toch naar het ‘aanspreken op’. Ik weet dat het lastig is, sterker nog: ik vind het lastig! Ik ga liever aan dit soort situaties voorbij want het geeft altijd weer gedoe en daar zat ik niet op te wachten, toch? Dus in wezen ben ik niet anders dan vele anderen en ik veroordeel niemand in zijn keus.

“Er staat geen fanfare klaar om u te begroeten, noch een ontvangstcomité. Toch heeft u een wereldprestatie geleverd door deze tocht uit te lopen. Het allerbelangrijkste daarvan is dat u zichzelf heeft overwonnen. U deed dit voor uzelf en heeft uzelf overwonnen.”

En, mocht je dat denken, ik ben ook geen held die heroïsch ieder probleem oppakt. Blijft de vraag waarom ik er dan toch iets aan wil doen. Het antwoord is heel simpel: als ik met mensen spreek over dit soort en vergelijkbare situaties dan is een van mijn eerste vragen altijd: ‘Wat heb jij gedaan om daar verandering in te brengen?’ In deze vraag ligt mijn reden om de confrontatie aan te gaan en proberen om zaken bespreekbaar te maken. Want als de grote meerderheid zwijgt en ik ook, dan zijn alle kansen om een ommekeer te bewerkstelligen verkeken. Ook wil ik niet wachten op een volgende die het dan kan gaan doen.

Macht of regisseur van je leven?

Er is nog een beweegreden en dat is dat ik niet tegen macht kan. Want situaties die ik hierboven benoem zijn altijd situaties van macht. En waar macht regeert ontstaan er slachtoffers en dat wil ik voorkomen. Mijn overtuiging is dat ik niet op de aarde ben gekomen om slachtoffer te worden noch om anderen te (laten) slachtofferen. Dus als ik iets kan doen, dan doe ik dat. Een van mijn passies is mensen bij zichzelf te brengen om daar de kracht te vinden iets te doen of iets op te zetten. En als ik dan zie dat er mensen zijn die ten koste van anderen dat willen bereiken dan komt er iets in mij in opstand. Ik wil graag de regisseur van mijn leven zijn en gun het anderen ook en daarom sta ik op.

Wat levert het op?

Tenslotte de hamvraag: “Levert het iets op?’

Niet altijd in de zin van het doorbreken van een situatie of verandering van gedrag. Toch zijn er legio voorbeelden die door mijn hoofd schieten waar het in die zin wel iets heeft opgeleverd. Het loont dus wel! Maar op het allerbelangrijkste vlak levert het altijd iets op. Ik ben trouw gebleven aan mijzelf en aan mijn waarden.

De Pennine Way is een wandelroute in Engeland van zo’n 492 kilometer. Het is de meest zware wandelroute in Europa en toch wordt deze door velen gelopen. Wil je deze helemaal uitlopen, dan ben je zo’n 14 dagen onderweg, door wildernis, door weer en wind, door bergen en dalen, over vaak nauwelijks begaanbare paden. Kortom: niemandsland. Aan het einde van de route staat een bord met daarop de opmerkelijke tekst van ongeveer de volgende strekking: ‘Er staat geen fanfare klaar om u te begroeten, noch een ontvangstcomité. Toch heeft u een wereldprestatie geleverd door deze tocht uit te lopen. Het allerbelangrijkste daarvan is dat u zichzelf heeft overwonnen. U deed dit voor uzelf en heeft uzelf overwonnen.’

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.