Winkelmand

Artikelen

Autonomie en zelfleiderschap werkt!

“Servant-leaders tillen mensen op en maken een reis mogelijk. Het proces van verandering begint bij jezelf, niet bij een ander.”

-Robert K. Greenleaf-

Regelmatig krijgen we van die ‘tegengeluiden’ te lezen of te horen die proberen uit te leggen (of te overtuigen) dat zelfsturing en Servant-Leadership niet kunnen samengaan. Oprecht geïnteresseerd vraag ik dan waar zij deze stellingname op baseren. En ja, dan komen de ‘bewijzen’ in het aantonen dat er nog maar weinig zelfsturende organisaties zijn en dat bij velen een overgang naar vormen van zelfsturing is mislukt. Ik kwam zelfs een artikel tegen waarin iemand uitweidt over zijn bedenkingen tegen het Dienend-Leiderschap van Semler; een combinatie die niet bestaat, gegeven het feit dat de geestelijke vader van Servant-Leadership nog steeds Robert Greenleaf is en Semler vanuit heel andere redenen met zijn proces van zelfsturing is begonnen dan vanuit het gedachtegoed van Servant-Leadership. Weliswaar verwijst hij er wel naar, al ware het maar om aan te geven dat een omgeving van zelfsturing gebaat is bij Servant-Leadership.

Tijdloze filosofie
Servant-Leadership is geen methode of instrument om zelfsturing in te voeren. Het enige dat Robert Greenleaf wilde bewerkstelligen met zijn essay ‘The Servant as Leader”, was mensen aan het denken zetten over een andere benadering van leiderschap. Zijn waarneming was (in 1970 al) dat de oudere vormen van leiderschap, die veelal Tayloriaans gedreven waren, hadden afgedaan en dat we naar een mensgerichtere vorm van leiderschap toe moesten groeien. Bovendien, en dat maakt Servant-Leadership zo sterk en tijdloos, gaat het niet om een methode of instrument.

“Een servant-leader faciliteert een reis en zorgt ervoor dat mensen tijdens die reis tot hun recht komen en maximaal zichzelf kunnen zijn en dan tot grote prestaties komen.”

Het is een leiderschapsfilosofie die je altijd kunt en moet bevragen en die altijd inpasbaar is, in welk tijdsbeeld we ook leven. Servant-Leadership behoeft altijd ontwikkeling en groei. Zie zijn filosofie als de wortels van een boom die, mits deze de ruimte krijgt en goed wordt onderhouden, altijd leven zal schenken aan de manifestatie en de gezondheid van de boom zelf.

Inspiratie
De quote van Robert Greenleaf, die ik bovenaan dit artikel gebruik, zegt het allemaal. Een servant-leader faciliteert een reis en zorgt ervoor dat mensen tijdens die reis tot hun recht komen en maximaal zichzelf kunnen zijn en dan tot grote prestaties komen. Servant-Leadership is de capaciteit van een leidinggevende om mensen bewust te maken van hun vrijheid om zichzelf te zijn, hen te empoweren en vervolgens los te laten in het vertrouwen dat zij zich maximaal inzetten in het belang van de organisatie. Antoine de Saint-Exupery zei het zo mooi in ‘De kleine prins’: Om mensen een schip te laten bouwen moet je hen het verlangen naar de zee bijbrengen. Dus niet een stapel planken en een tekening en de opdracht een schip te bouwen. Belangrijk is mensen te inspireren in datgene wat je als organisatie wilt bereiken. En dat lukt niet als je Servant-Leadership inzet als methode om tot zelfsturing te komen, want dat is oud leiderschap overgoten met een dun laagje chroom. Sterker nog: het getuigt van falend leiderschap en hoogmoed als je de Servant-Leadership kaart wilt gaan inzetten om tot zelfsturing te komen. Gegarandeerd dat het dan mislukt! En ja, dat hebben we binnen meerdere organisaties zien gebeuren. Maar daaruit mag dan niet de conclusie getrokken worden dat Servant-Leadership niet werkt in een zelfsturende organisatie.

Het begint met persoonlijk leiderschap
Servant-Leadership is in geen enkele situatie een quick-fix methode. Ook nu in de tijd van deze coronacrisis hoor ik weer geluiden dat we deze crisis kunnen slechten met behulp van Servant-Leadership. Ook dat is niet waar. Wat wel waar is, is het gegeven dat alle leiderschap begint bij persoonlijk leiderschap. Ieder proces van een succesvolle verandering, of het nu de implementatie van zelfsturing is of de implementatie van Servant-Leadership of wat dan ook, begint bij jezelf. En als het daar niet begint, geef ik je op een briefje dat het allemaal zal mislukken.

“Leidinggevenden meenden de troefkaart van zelfsturing te moeten inzetten voor het gewenste succes en kwamen van een koude kermis thuis omdat er geen leiding werd gegeven aan het implementatieproces van zelfsturing en aan zelfsturing zelf.”

Goed implementeren is een kunst
In 1992 was ik verantwoordelijk voor de invoering van zelfsturing bij Campbell Biscuits Europe en met trots kan ik zeggen dat het een groot succes was, niet alleen economisch maar vooral ook vanuit organisatorisch oogpunt. Het is dus geen apekool, zoals iemand dat noemde, dat zelfsturing tot betere resultaten kan leiden. Het is zeker waar dat processen van zelfsturing hebben geleid tot teleurstelling en mislukking en extra kosten. Ik heb een aantal van dat soort mislukte ‘invoeringen’ mogen bestuderen en kwam altijd tot dezelfde conclusie: namelijk dat leidinggevenden meenden de troefkaart van zelfsturing te moeten inzetten voor het gewenste succes en van een koude kermis thuiskwamen omdat er geen leiding werd gegeven aan het implementatieproces van zelfsturing en aan zelfsturing zelf. Bovendien faalden zij in het helder maken wat zelfsturing betekent voor ieder individu in de organisatie. Iemand een hamer in zijn hand drukken maakt hem nog geen timmerman.

“Wat je bij zelfsturing uit handen geeft is management, omdat dit altijd beter ligt bij hen die dicht bij het product of dienst staan dan bij leidinggevenden.”

Faciliteren van leiderschap
Je leest het goed: zelfsturing behoeft altijd leiding. Wat je bij zelfsturing uit handen geeft is management, omdat dit altijd beter ligt bij hen die dicht bij het product of dienst staan dan bij leidinggevenden. De leidinggevende faciliteert de reis maar het zijn de medewerkers die wel die reis moeten maken. En zo’n proces mislukt omdat de leidinggevende te weinig vertrouwen in zichzelf heeft en zich laat sturen door angst en de dwang van controle, waardoor hij dwars door dit soort ‘reizen’ gaat interveniëren op het WAT en vergeet om het HOE te faciliteren.

Van betekenis zijn
Brengt me bij de misconnotatie dat Servant-Leadership de methode is die leidt tot een succesvolle invoering van zelfsturing. Servant-Leadership helpt bij het scheppen van een bedrijfscultuur met een gezonde mix van natuurlijke hiërarchie en zelfsturing of zelforganisatie, waarin succes bereikt wordt door mensen de ruimte te geven voor eigen initiatief (inherent aan hun rol in het bedrijf), zich te ontwikkelen en hen in staat te stellen van betekenis te zijn (vanuit de inspiratie). Ik kan vele redenen geven waarop het fout kan gaan en waarop ik het fout heb zien gaan. Ik kan tien regels geven waarop het goed gaat dankzij Servant-Leadership. Als je wilt weten welke dat zijn dan kun je ze hier downloaden.

Verdieping
Recentelijk kwam ik bij Jonge Bazen een artikel tegen van Bert Overbeek die waarschuwde héél voorzichtig te zijn met zelfsturende teams en dienend leiderschap.

Hij gaf aan dat ‘switchend’ leiderschap (waarover natuurlijk van zijn hand in juni van dit jaar een boek verschijnt) beter is bij de invoering van zelfsturing. Ik begrijp dat hij onder switchend leiderschap een stijl verstaat die leidinggevenden vraagt snel te schakelen tussen alle leiderschapsstijlen. Dat vraagt een flexibele opstelling van de leidinggevende, inlevingsvermogen en de kunst om in te schatten welke stijl het beste past bij de ontwikkelingsbehoefte van een medewerker.

Ik stimuleer graag velen na te denken over leiderschap, met name hun persoonlijk leiderschap en ik vind het prachtig als er andere ideeën of filosofieën op de markt komen over leiderschap. Toch zou ik Bert willen vragen zich eerst eens echt te verdiepen in Servant-Leadership alvorens een waarschuwing te lanceren daar mee op te passen of te gebruiken bij de begeleiding van zelfsturing.

Als hij zich zou verdiepen in Servant-Leadership, dan kan hij niet anders dan tot de conclusie komen dat datgene wat hij nu claimt onder switchend leiderschap, te vinden is in de karakteristieken en gedragskenmerken van Servant-Leadership.

Duurzame ontwikkeling
Ik zou bijna zeggen: oude wijn in nieuwe zakken, maar daarmee doe ik Servant-Leadership schromelijk te kort omdat Servant-Leadership van alle tijden is en toepasbaar onder alle omstandigheden en in alle situaties, mits het begint bij de vraag wat Servant-Leadership voor de leidinggevende zelf betekent. Want als gedacht wordt dat Servant-Leadership een mooie pleister is voor het bloeden, dan zit je er helemaal naast.

Servant-Leadership is een manier van doen en zijn van de leider zelf, waarbij deze dienend is aan de groei van anderen, de organisatie en zichzelf. Het is ook een leiderschap filosofie die bijdraagt aan een duurzame ontwikkeling van de samenleving als geheel en het past bij het scheppen van een bedrijfscultuur die niet langer een van bovenaf geleide hiërarchie nodig heeft.

En in tegenstelling tot wat Bert Overbeek beweert, is gebleken dat organisaties die Servant-Leadership omarmen, beter presteren dan hun branchegenoten. Bovendien ervaren medewerkers in een Servant-Leadership leiderschapscultuur dat zelfleiderschap en betekenisgeving leiden tot geluk. En daarin ligt de grondslag dat zij vol overtuiging willen bijdragen aan een gezonde en succesvolle organisatie.

P.S: wil je meer weten over Servant-Leadership, zelfsturing en autonomie en hoe je dat in je organisatie voor elkaar krijgt? Lees hier dan verder.

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.