Boekrecensies

Leider tegen wil en dank

Het is al weer een tijdje geleden dat ik Franciscaans Leiderschap, als het wassen van andermans voeten van Jaap Lodewijks gelezen heb. Het voordeel van een verhuizing is dat ieder boek weer eens door je handen gaat en sommige trekken dan. Zeker dit boekje, enkele jaren nadat ik het kocht en las. Ik vroeg me af wat de relevantie van het boek nu zou zijn. Die relevantie is niet verminderd, eerder toegenomen en daarom ook breng ik het nog eens onder je aandacht.

Wees dienend naar iedereen

Als iets nu duidelijk wordt uit dit boek, dan is het wel het feit dat Franciscus van Assisi niet de ambitie had om leider te worden. Het was een automatisch gevolg van zijn keuze om af te zien van zijn rijkdom en zich te wijden aan de armen en vooral aan de natuur.

In de ondertitel zegt Jaap Lodewijks dat het boekje een ontmoeting is met Franciscus in leidinggeven en werk. Voor mij en hopelijk voor anderen die het gedachtegoed van Servant- Leadership van Robert Greenleaf aanhangen, is het boek op de eerste plaats een herkenning en bevestiging van datgene dat we met Servant-Leadership willen bereiken. Volgens de franciscaanse regels ben je als leider namelijk ondergeschikt aan de orde.

Franciscus schrijft: “Wie over anderen is aangesteld mag zich op deze taak evenveel beroemen als wanneer hij de taak kreeg om de voeten van de broeders te wassen.” En ook: “Gelukkig de dienaar die even nederig blijft te midden van zijn ondergeschikten als wanneer hij te midden van zijn heren zou zijn.” Met andere woorden: het maakt niet uit vanuit welke positie je handelt of spreekt, wees dienend naar iedereen.

Lessen ter overweging

Jaap Lodewijks beschrijft in zijn boek het leven van Franciscus niet uitputtend, maar plaatst zijn handelen en zijn denken in de context van leiderschap. Dat maakt dit boek begrijpelijk en herkenbaar. Ook al koos Franciscus niet echt om leider te zijn, hij accepteerde het feit dat hij door de keus voor zijn levensstijl volgelingen had en daarmee per definitie een ‘leider’ werd. Jaap Lodewijks is erg praktisch en geeft een aantal lessen ter overweging. Niet dogmatisch maar wel openhartig en ter overweging. Dat maakt het boekje een plezierig document, juist in een tijd als deze waarin mensen steeds meer op zoek zijn naar hoe zij in het leven willen staan. In een notendop krijg je de basislessen over Franciscus aangereikt en laat de auteur aan de hand van het leven van Franciscus zien dat je als leider altijd en overal je eigen sfeer kunt scheppen.

Het enige wat je daarbij nodig hebt zijn: ondernemingszin, nieuwsgierigheid, vasthoudendheid; koppigheid en eigenheid. Op die manier heeft Franciscus een aantal keuzen in zijn leven gemaakt, waardoor hij geworden is wie hij is geworden en zie zijn leven betekenisvol gemaakt hebben voor zijn omgeving. Voor het denken over leiderschap en het leidinggeven vanuit franciscaans perspectief zijn ook de volgende uitgangspunten essentieel: het proefondervindelijke, het dienen, het ondergeschikt zijn als leider en de armoede. Dat laatst hoeft niet letterlijk genomen te worden: armoede in de zin van leiderschap betekent dat leiderschap geen middel tot verrijking of vergroting van het ego.

Een dagelijkse confrontatie met jezelf

Lodewijks stort geen zware spirituele filosofie over de lezer uit, maar eenvoudige kanttekeningen en anekdotes uit het leven van Franciscus. Hij heeft de verhalen over Franciscus verzameld uit de diverse werken die er over hem bestaan en vult deze aan met zijn eigen ervaringen. Op die manier wordt de levensbeschouwing van Franciscus geen reflectie van het leven van iemand uit de elfde eeuw, maar blijft het eigentijds en tijdloos. Het is geen boek dat zich verzet tegen de excessen van leiderschap, eerder een boek dat ook begrip vraagt voor de last die leiderschap met zich meebrengt. Franciscus heeft die last gevoeld vanaf het moment dat hij volgelingen kreeg. Hij ondervond dat leidinggeven een dagelijkse confrontatie met zichzelf was.

Franciscaans Leiderschap, als het wassen van andermans voeten is een eenvoudig en makkelijk leesbaar document dat voldoende stof tot nadenken geeft en de lezer op subtiele wijze een spiegel voorhoudt. Dat maakt het lezen van dit boekje de moeite waard. Ik ben blij dat mijn oog op dit boek viel en dat ik de tijd heb genomen het nog eens te lezen. Het las als nieuw en voelt bevestigend.

Franciscaans Leiderschap, als het wassen van andermans voeten
Jaap Lodewijks
Uitgeverij ten Have

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is 'leiderschap' zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership-Leadership Solutions. “Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.” Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.

Geef een reactie