Artikelen

Is liefde het antwoord op de aanslagen in Parijs?

Waarom het kijken door onze eigen ogen een verkeerd beeld geeft van de realiteit.

Na de aanslagen in Parijs staan Facebook en Twitter nu al dagen bol van kreten dat er vrede nodig is en dat liefde het antwoord is op alles. Er ontstaat een solidaire, menselijke roep om aardig voor elkaar te zijn. Dat is prachtig natuurlijk, want wanneer er dergelijke gruweldaden plaatsvinden, wil je niets liever dan dat dit uit de wereld is en dat we vredelievend als mensen mét en naast elkaar kunnen leven. Al snel is er een nieuwe ideaalbeeld geschapen van de wereld die we voor ons zien. Dat is hoopvol.

We weten heel goed hoe we het niet willen, maar is liefde nu wel het meest passende antwoord en draagt het bij aan werkelijke verandering? Toen ik me verdiepte in deze materie, ontdekte ik wat de achterliggende motivatie is van IS en hoe deze aanslagen ontstaan zijn. Dat gaf mij een totaal ander beeld van de realiteit en ook een ander antwoord op deze vraag. Ik zet het graag voor je op een rijtje.

  • Wat wij vooruitgang vinden, is in de ogen van anderen geen wondermiddel

Ik trek het beeld eerst wat groter dan alleen IS, om een beter idee te krijgen: wat hierbij duidelijk wordt is dat we teveel kijken door onze Westerse ogen. Peter Knoope, terreurexpert, verwoordt dit als volgt in het artikel “Een groot deel van de wereld haat ons”: “onze hele moderniseringsgedachte gaat over de maakbaarheid van de toekomst: de wereld wordt beter, de wereld zal veranderen, onze economie zal groeien. Maar voor veel mensen in deze wereld is tijd iets heel anders. Voor grote delen van de wereldbevolking gaat de wereld niet over morgen maar over gisteren: wat hebben we meegemaakt, wat is er in het verleden met mij en mijn cultuur, met mijn voorouders aan de hand geweest. Die honderden jaren van geschiedenis zijn de bagage op ieders rug. De toekomst is een fantasie.” En daar ligt volgens Knoope een deel van het probleem. “Het westerse modernisme is geneigd die visie op geschiedenis te ontkennen. En dat geeft een enorme kortsluiting.” Peter Knoope geeft aan dat meer dan vijf miljard mensen deze moderniseringsgedachte afwijzen. Zij zeggen: “Wat jullie ons komen vertellen over de toekomst, is niet onze toekomst maar jullie toekomst.” Door die kortsluiting gaan jongeren een alternatief zoeken. Knoope: “Dan komen de traditie en de geschiedenis en de “ware” interpretatie van de islam tevoorschijn, en krijg je een groep die zegt: “Wij bieden een alternatief, wij bieden jullie een tehuis waarin jullie kunnen wonen dat gebaseerd is op het verleden, in onze eigen rijke geschiedenis en die een gezamenlijkheid biedt die loopt van Indonesië tot en met Marokko. Feel at home.” En intussen wordt onze overtuiging dat de moderne samenleving zal leiden tot een wereldwijde seculariteit, en tot een groeiende markt en wetenschappelijke kennis, in grote delen van de wereld als een westerse neokoloniale agenda beschouwd. De modernisten hebben dat nooit zo bedoeld, maar als je het de mensen in Afrika vraagt, zeggen ze: “Dat is jullie nieuwe manier om naar ons te kijken en om ons te vertellen dat wij niet deugen.” En omdat het afscheid van religie een deel is van de moderniseringsplannen, leidt dat tot verzet en komt de religieuze component des te sterker naar boven.” Het probleem van de modernisering mengt zich volgens Knoope met de bevrijdingsideologie na de postkoloniale periode, die rond 1960 begon. Veel mensen in gewezen kolonies waren ontgoocheld: de bevrijding had niet gebracht wat ze hadden verwacht.” De postkoloniale belofte van verbetering – we gaan nu onze eigen landen opbouwen, we gaan daar iets moois van maken – is omgeslagen in een postkoloniale woede. Als je de gemiddelde jongere in Noord-Nigeria vraagt wat de democratie voor hem gebracht heeft, antwoordt hij: “Niets. Een corrupte politieagent en een levensgevaarlijk leger. Dat is onze democratie. Dank u, beste Europeanen.” De democratie die in grote delen van onze voormalige koloniën is geïnstalleerd, heeft de mensen niets opgeleverd. Maar wij blijven hen zeggen dat democratie het wondermiddel is.”

  • IS heeft wel degelijk islamitische grondslagen

Net zoals er binnen het Christendom afscheidingen zijn geweest, is IS volgens een artikel in the Atlantic  wel degelijk islamitisch. Ze nemen teksten uit de Koran letterlijk en zijn ervan overtuigd dat ze de voorspelde Apocalyps een zetje moeten geven. Daarom voeren zij oorlog. Zij zijn niet uit op vrede, maar vechten een bloedige strijd voor het vooruitzicht dat komt na deze strijd. Zij geloven namelijk dat Mohammed daarna namelijk terug zal keren. Karen Armstrong zegt in een interview: “Terrorisme heeft helemaal niets te maken met Mohammed, net zomin als de kruistochten iets te maken hadden met Jezus. Er is niets in de islam dat gewelddadiger is dan het christendom. Alle religies zijn gewelddadig geweest, ook het christendom. Religie weghalen uit de politiek of oorlogvoering is als de jenever weghalen uit de cocktail; het kan niet. Tot 1700 was er niemand die er ook maar over dacht om dat te proberen. Religie doortrok het hele leven. Zoals wij religie zien, als iets dat we voor onszelf houden, dat bestaat niet in andere culturen.“

  • IS verdient 2 miljard dollar per dag aan de verkoop van olie.

Schrikbarende feiten die laten zien dat IS zichzelf makkelijk in stand kan houden. Ik zou me dan afvragen: wie koopt het van hen? Welke landen zijn hierbij betrokken? Eén van de grote drijfveren in dit hele verhaal is geld en macht.

  • We krijgen dit nu op ons bord, door wat we eerder zelf hebben gecreëerd.

In een interview met de Dalai Lama wordt duidelijk dat de aanslagen een logisch gevolg zijn van wat er in de wereld speelt. “Mensen hebben dit probleem zelf gecreëerd en nu vragen we God om het op te lossen door te bidden. Dat is onlogisch. God zou zeggen: ”Los het zelf op want je hebt het zelf gecreëerd”. De Dalai Lama zegt dat het geweld in de 20ste eeuw is doorgesijpeld naar de 21 eeuw en dat het geweld alleen opgelost kan worden als mensen de nadruk leggen op het ontwikkelen van nieuwe, meer harmonische waarden.”

  • Postmodern filter zorgt voor misvattingen.

We laten ons Westerse denken los op andere landen met de oproep om meer democratisch te worden en meer vrijheid te krijgen. Vanuit datzelfde denken is een veel gehoord idee dat IS strijders getraumatiseerd zijn en meer liefde nodig hebben. De gedachte is dat wanneer zij zich geliefd of gehoord voelen, zij zichzelf niet meer op zullen blazen. Dit is echt veel te simpel gedacht en daarbij ook nog eens levensgevaarlijk. Je projecteert dan als het ware jouw eigen ervaring op die van een ander die daar helemaal niet is. Vergeet niet dat we als postmoderne Nederlander onze beleving centraal hebben staan en veel op onszelf betrekken. Door dit filter vertekent het beeld van de realiteit.

Wat is dan wel een passend antwoord?

Ik kom zelf tot de conclusie dat een antwoord op deze aanslagen niet zo eenvoudig is. Ik zie wel dat de oorlog verklaren aan IS, zoals Frankrijk, België en Nederland nu openlijk doen, geen slimme zet is. Het lijkt eerder een wanhoopsdaad te zijn dan dat het gefundeerd is op relevante kennis en een grotere visie. Daarmee doen deze landen precies wat IS wil: oorlog voeren waarmee hun vermeende ideaalbeeld dichterbij komt. Dit zijn acties die voortkomen uit het oude, imperialistische denken.

Peter Knoope geeft preventieve wegen aan: “Als eerste stap moeten we beseffen dat we onze moderniteit niet meer kunnen opdringen aan onze voormalige koloniën”. We moeten de nederigheid opbrengen om ons te realiseren dat moderniteit niet voor iedereen aantrekkelijk genoeg is om te omarmen. Daarna kun je niet anders dan in niet-westerse samenlevingen te zoeken naar hun eigen oplossing voor rechtvaardigheid en goed bestuur. Kijk naar wat de traditie oplevert, en hoe ze kan worden verrijkt met nieuwe elementen. Achteruitkijken is ongelooflijk belangrijk. Deze mensen moeten vanuit hun eigen geschiedenis en traditie de organisatie van hun hedendaagse samenleving vormgeven. Hun eigenheid zit in hún verleden, niet in het onze. Wij denken dat – na de bevrijdingsbewegingen en de onafhankelijkheidsstrijd – het kolonialisme al enkele decennia oud en helemaal ten einde is. Wij hebben het achter ons gelaten, maar de mensen die het is overkomen niet. In hun collectieve bewustzijn en geschiedenis maakt het een belangrijk onderdeel uit van hun identiteit.”

Net zoals de Dalai Lama ben ik van mening dat het antwoord ligt in het ontwikkelen van meer humane waarden. Dat kan door eerst goed terug te kijken in de geschiedenis en te realiseren dat elk mens, elke cultuur en elk land een aantal stadia doorloopt van bewustzijnsontwikkeling. We weten al wat niet goed werkt, waarom daar dan nog langer mee doorgaan? Wanneer we zien vanuit welke drijfveren en welke waarden geopereerd wordt, ligt het antwoord sneller voorhanden. Spiral Dynamics geeft hier een uitgebreid en overzichtelijk inzicht in. In de complexiteit van dit vraagstuk waar vele landen en culturen bij betrokken zijn, zie je dat allerlei drijfveren door elkaar heen lopen. Geld, macht, de sterkste willen zijn, gehoord willen worden of het beter willen doen zijn vanuit Spiral Dynamics  waarden die nog steeds voorkomen, maar voor het overgrote deel passen bij een stadium van overleven. Dat is niet waar wij als welvarende Europeaan zijn. Karen Armstrong weet dat vanuit de geschiedenis goed te omschrijven, door te benoemen dat ook het Christendom ooit heel gewelddadig was. De ontwikkelingsfase waarin IS zit, kun je daar tot op zekere hoogte mee vergelijken, alleen zijn grote delen van de wereld verder ontwikkeld en dat maakt het vele malen complexer.

Een insteek die bijdraagt aan meer vrede en integriteit kan pas ontstaan als alle niveaus van ontwikkeling vervuld zijn. Tot die tijd vraagt elke cultuur en elk ontwikkelingsniveau een andere benadering. Voor nu gaat dat te ver, maar wil je er meer over weten, raadpleeg dan de literatuur over Spiral Dynamics of bekijk de PS onderaan dit artikel.

Is liefde een passend antwoord op de aanslagen in Parijs? Natuurlijk, het is belangrijk dat je je niet laat meeslepen in de angstcultuur die wordt gecreëerd en het is goed om je solidair te voelen met je medemens. Die compassie is van levensbelang. Maar realiseer je dat er een grotere visie nodig is om deze situatie te doorgronden. Ik heb nu zelf nog maar het idee dat ik je met een paar andere visies laat kennismaken die een totaal ander licht laten schijnen op hoe je aankijkt tegen deze materie en ik ben zéker geen expert op het vlak van terreurbestrijding. Maar ik ben wél deskundige als het gaat over de ontwikkeling van drijfveren en ben geïnteresseerd in de motivatie van mensen. Ik wil het graag begrijpen. Het helpt mij in ieder geval om meer inzicht te krijgen in wat er in de wereld speelt, zonder klakkeloos over te nemen wat de media mij voorschotelen. Wees je ervan bewust dat het niet altijd een compleet beeld geeft van de realiteit. Ik roep dus dat we meer nodig hebben dan liefde alleen en ik hoop dat ik je een breder perspectief heb kunnen aanreiken met dit verhaal.

PS: Wil je meer weten over samenlevingsontwikkeling en sociale evolutie? In januari 2016 start Pioniers Magazine met een jaartraining, het Pioniers Universum genaamd, waarin je leert om een breder perspectief te ontwikkelen. Je leert hoe je door de ogen van de ander kunt kijken, ongeacht met welk vraagstuk of ras, welke cultuur of tradities. Spiral Dynamics is hier trouwens ook een onderdeel van.

Carla de Ruiter is hoofdredacteur en oprichter van Pioniers Magazine. Zij is directeur van de business school van Servant-Leadership Solutions en helpt organisaties en leiders bij nieuwe vormen van leiderschap. Momenteel schrijft zij aan het boek: “Pionierend Leiderschap, de creatieve uitdaging voor ons menselijk bestaan.” Carla is ontwikkelaar van de filosofie die zij Pionierend Leiderschap noemt. Zij maakt zich hard voor maatschappelijke innovatie door pioniers samen te brengen en hen te stimuleren om vooral boven het maaiveld uit te steken met hun idealen voor een wereld die werkt.

Met haar unieke visie maakt zij pioniers bewust van een dieper, vrijer, persoonlijk- en collectief potentieel, waarmee zij meer impact krijgen met hun idealen voor een betere wereld.

Geef een reactie