Artikelen

Empowerment helpt mensen te groeien en tot betekenis te komen

Het woord ‘empowerment’ hoor je vaak en krijgt in de praktijk vaak de invulling van delegatie. Op zich is dat logisch omdat het zo ook als een van de vele definiëringen wordt neergezet. Trouwens over definities gesproken zal het opvallen dat er veel definities zijn van het woord. Kijk maar eens op internet en je vindt:

  • Empowerment verwijst naar het delen van macht en (schaarse) bestaansmiddelen, en de weloverwogen inspanningen van sociale groepen – en hun individuele leden – om hun eigen bestaan in handen te nemen en hun levensomstandigheden – gaande van individuele vaardigheden en zelfvertrouwen tot materiële welvaart en maatschappelijke en politieke part…
  • Iemand meer “macht” geven op verschillende mogelijke manieren: door bevoegdheden aan iemand te delegeren, door iemand te betrekken bij het beslissingsproces, door iemand meer autonomie te geven 
  • Dit Engelse woord, dat letterlijk betekent `iemand tot iets in staat stellen` en dat in het Nederlands meestal onvertaald blijft, wordt veel gebruikt door ontwikkelingsorganisaties, vrouwenbeweging e.d. om aan te geven dat het streven is de doelgroep in staat te stellen zelf de problemen op te lossen en de vervulling van rechten en basic needs op t…
  • Het werkwoord ‘to empower’ betekent: ’in staat stellen’. Het heeft alles te maken met kracht en met macht. Dat is ook de essentie van het begrip. De armste groepen in ontwikkelingslanden – en vrouwen zijn daarbij in de meerderheid – moeten meer zeggenschap krijgen over hun eigen situatie om aan de armoede te kunnen ontsnappen.
  • Het versterken van mensen en groepen zodat ze kunnen deelnemen aan de samenleving. Via empowerment krijgen individuen, organisaties en gemeenschappen greep op hun eigen situatie en hun omgeving. Ze verwerven controle en hun kritische bewustzijn scherpt aan. 
  • De eigen capaciteiten benutten en ontwikkelen om in economisch, sociaal en politiek opzicht actief mee gestalte te geven aan het eigen leven en dat van de gemeenschap waarvan men deel uitmaakt
  • Proces waarbij mensen of groepen meer invloed krijgen over gebeurtenissen en situaties die belangrijk voor hen zijn. Binnen de gezondheidszorg: het versterken van de positie van de patiënt-patiëntenorganisaties zodat deze in staat is-zijn een gelijkwaardige rol te vervullen op micro-, meso- en macroniveau.
  • Empowerment is het proces waardoor mensen meer invloed verwerven over beslissingen en acties die van invloed zijn op hun gezondheid.
  • De kern van empowerment is het versterken van de capaciteiten om meer zeggenschap te verkrijgen over de eigen situatie en daar verantwoordelijkheid voor te nemen.
  • Empowerment, als doelstelling van counseling is een methode om mensen te helpen het leven te geven dat ze het liefste willen. Het zorgt ervoor dat men leert én krijgt wat men wil. Het verhoogt het bewustzijn en laat mensen specifieke kennis en vaardigheden opdoen zodat ze hun eigen leven in handen nemen.
  • Deze methode wordt onder andere succesvol gebruikt om allochtone vrouwen te helpen uit hun afhankelijke positie te komen en hun zelfredzaamheid te vergroten.

Wat opvalt is dat de betekenis altijd een contextuele is. Gezondheid, functioneren, maatschappelijke participatie, ontwikkeling, distributie van macht, levensomstandigheden, vaardigheden, economische participatie, beïnvloeding van gebeurtenissen of situaties en beslissingsruimte.

Op veel van deze aspecten is het ook belangrijk dat mensen zelfbeschikkingsrecht en op z’n minst grote invloed krijgen. Toch zit er ook een beperking aan. Het lijkt net of we in de definiëring ook beperkingen willen aanbrengen. Tot zover en niet verder.

Vanuit een ‘gestuurde’ samenleving kan ik me dit ook wel voorstellen omdat er veel machten en mechanismen zijn die een bepalende en beperkende invloed hebben op ons leven als mens. Dat is cultureel bepaald en heeft te maken met de ontwikkeling van de mens door de eeuwen heen. In het grijze verleden was de macht voorbehouden aan bepaalde groepen die deze dan uitoefenden over de rest van de mensheid. Kerk (of religie in de breedste zin) en overheden speelden en spelen nog een belangrijke rol. Kijk naar de fundamentalistische stromingen in alle religies.  Eigen vrijheid en zelfbeschikking zijn daar niet aanwezig, laat staan een vrije keus. We zijn allemaal geneigd om in dat geval naar de Islam te kijken maar dat is veel te beperkt.

“We hebben de neiging om met ons vingertje naar de andere te wijzen en het grootste voorbeeld van dat vingertje herkennen we in Wilders, terwijl hij in alle talen zwijgt over vergelijkbare en soms ergere vormen van ‘onderdrukking’ in ons eigen land.”

Ik woon zelf in de omgeving van een Biblebelt en kom daar vormen van fundamentalisme tegen waarbij ik me afvraag waarom daar niet tegen geageerd wordt. We hebben de neiging om met ons vingertje naar de andere te wijzen en het grootste voorbeeld van dat vingertje herkennen we in Wilders, terwijl hij in alle talen zwijgt over vergelijkbare en soms ergere vormen van ‘onderdrukking’ in ons eigen land. En zolang er nog politieke partijen zijn en gedoogd worden, terwijl daar de vrouw een ondergeschikte en minderwaardige rol toebedacht wordt, zou ik een lans willen breken om eerst schoon schip te maken in eigen land en bevolking voordat we mensen gaan uitwijzen en negeren die ‘anders’ zijn. We steken graag onze kop in het zand.

Empowerment is een van de kenmerken van Servant-Leadership. Het is dat onderdeel van leiderschap waarbij de leider over de capaciteit beschikt om de ander de vrijheid te geven en daadwerkelijk te ondersteunen zichzelf te zijn c.q. te worden, zonder opgelegde beperkingen of restricties. Pas wanneer een mens zijn/haar eigen authenticiteit kent en zonder beperkingen van daaruit kan leven en werken is het sprake van volledige empowerment.

Ontwikkelen we daarmee een mogelijke anarchie? En hoe zit het dan met wet- en regelgeving en de handhaving daarvan? Want daarin schuilt toch ook beperking? Toch hebben die beperkingen niets te maken met een beperking op empowerment. Als inwoner van dit land en deelnemer aan de democratie waar wij allen voor kiezen c.q. gekozen hebben, weet ik dat ik me in die keus ook beperkingen opleg. Dat is een vrije keus.

Maar, zul je zeggen, leven en handelen vanuit een godsdienstig fundamentalisme is toch ook een vrije keus? Mensen kiezen daar immers zelf voor?

“Empowerment is de capaciteit om mensen bewust te maken van hun vrijheid om anders te zijn, hen te steunen en stimuleren in hun ontwikkeling en vervolgens los te laten in het vertrouwen dat zij zich maximaal zullen inzetten.”

Dat laatste waag ik te bestrijden omdat die keus niet vanuit een volledige vrijheid wordt gemaakt maar vanuit een bepaalde conditionering en angst. En zolang die angstmechanismen en conditioneringen nog hun werk doen is er geen sprake van vrije keus. Daarin schuilt het verschil.

Empowerment is de capaciteit om mensen bewust te maken van hun vrijheid om anders te zijn, hen te steunen en stimuleren in hun ontwikkeling en vervolgens los te laten in het vertrouwen dat zij zich maximaal zullen inzetten. Om maximaal effect te krijgen van de kracht die dan vrijkomt, richt een leidinggevende, maar dat mag ook maatschappij zijn of samenleving zich op zelfsturing van de medewerkers c.q. de mens.

Empowerment is een ontwikkelingsmechanisme die zich richt op de groei van een ander, zodat die zelfstandig kan functioneren en leven binnen de kaders die een organisatie of de samenleving stelt.

Op het moment dat mensen hun eigen groei ervaring zien, krijgen ze ook veel meer zicht op hun betekenis voor de omgeving. En groei impliceert ook het vermogen om meer verantwoordelijkheid, binnen hun eigen beperking, aan te kunnen. Empowerment helpt mensen hun eigen grenzen te ontdekken. Daarin schuilt de kracht, terwijl ze zich niet beperkt voelen door een ander. Groei kent haar grenzen en die liggen voor iedereen anders. Echter als grenzen worden ‘opgelegd’ van buitenaf dan wordt dat als betutteling gezien en ervaren en neemt de motivatie af. Maar als ik leer door eigen doen, wat mijn grenzen zijn dan volgt de onmiddellijke acceptatie.

Dus weg met de angst dat mensen iets niet kunnen. Vervang deze door leermechanismen waarin mensen hun eigen grenzen ontdekken en laat ze vrij en autonoom binnen de grenzen van hun eigen capaciteit. Dat is empowerment in de meest zuivere vorm!

Daan Fousert

Daan Fousert (1947) is redactielid en auteur voor Pioniers Magazine. In de redactie is ‘leiderschap’ zijn aandachtsgebied. Daan wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van Servant Leadership in Nederland. Hij schreef diverse boeken over Management, Human Resources en Dienend-Leiderschap. Zijn professionele focus is gericht op de volle breedte van leiderschap en de ontwikkeling van mensen. Momenteel is hij algemeen directeur van Servant-Leadership-Leadership Solutions.
“Het oude leiderschap is dood, en om het nieuwe aan te duiden hebben we allerlei woorden nodig die de aandacht in feite alleen maar afleiden van waar het werkelijk om gaat. Al die adjectieven verhullen dat we bij leiderschap geen eigen, grootse connotatie meer hebben. Ik heb me verbonden met dienend leiderschap, maar die term omvat niets wat met het woord leiderschap alleen niet ook te duiden valt. Echt leiderschap ís dienend. Al het andere is geen slecht leiderschap, het is géén leiderschap. Hou het simpel.”
Daarnaast is Daan beeldhouwer en auteur van inmiddels al weer 6 romans.

Geef een reactie